უპლანეტო სიცოცხლე

უპლანეტო სიცოცხლე

 მზის სისტემის შესწავლასთან ერთად, ვაცნობიერებთ, რომ დედამიწა უნიკალურია. მხოლოდ ჩვენ პლანეტაზე იყო თხევადი წყალი; მხოლოდ აქ არის რთული, მრავალუჯრედიანი სიცოცხლე, რომლის დანახვა ორბიტიდანაც შეიძლება; მხოლოდ აქ იყო დიდი რაოდენობით ატმოსფერული ჟანგბადი. სხვაგან, მხოლოდ მიწისქვეშა წყელბი ან მისი ძველად არსებობის კვალი შეიძლება მოიძებნოს, ალბათ, ერთუჯრედიანი არსებებისაც. სიცოცხლე რომ გაჩნდეს, დედამიწის ტიპის პლანეტა და შესაბამისი პირობები სულაც არ არის აუცილებელი. ბოლოდროინდელი აღმოჩენებიდან გამომდინარე, მეცნიერები ამბობენ, რომ არც პლანეტაა აუცილებელი. სიცოცხლე ვარსკვლავური სივრცის სიღრმეებშიც შეიძლება იმალებოდეს.

ორგანული მოლეკულები ყველგან არის, ყველაზე ახლოს მდებარე ვარსკვლავთ წარმომქმნელ რეგიონშიც, ორიონის ნისლეულში.

 რამდენადაც ჩვენთვის არის ცნობილი, სიცოცხლისათვის მხოლოდ რამდენიმე ძირითადი ინგრედიენტია აუცილებელი: რთული მოლეკულა ან მოლეკულათა ნაკრები, ინფორმაციის კოდირების უნარით, იყოს ორგანიზმის მამოძრავებელი ძალა და შეასრულოს ენერგიის მიმღებისა და შემნახველის ფუნქცია, მისცეს მას სამუშაო მიმართულება, შეძლოს თავისი თავის კოპირება და მომავალ თაობას კოდირებული ინფორმაცია გადასცეს.

 ცოცხალსა და არაცოცხალს შორის არსებული განსხვავება ბოლომდე დადგენილი არ არის; ბაქტერიები ცოცხლების სიაშია, კრისტალები – არა, ვირუსები ისევ კითხვის ნიშნის ქვეშაა.

ყინულის კრისტალის განსაკუთრებული ტიპის, ფიფქის წარმოქმნა და ზრდა. კრისტალებს მოლეკულური კონფიგურაცია აქვს, რომელიც თავიანთი თავის კოპირების საშაულებას აძლევს მათ, ენერგიის გამოყენებისა და გენეტიკური ინფორმაციის კოდირების გარეშე.

 აქაური ოკეანეებით შექმნილი წყლიანი გარემო სიცოცხლის ჩასახვისთვის იდეალურია, მაგრამ ჩასახვისთვის საჭირო ნივთიერებებს მთელ კოსმოსში ნახულობენ. ვარსკვლავები, მათი ზეახლად აფეთქებები, ნეიტრონული ვარსკვლავების შეჯახება, ნივთიერებათა მასების ამოფრქვევა, წყალბადისა და ჰელიუმის თერმობირთვული წვა, ქიმიური ელემენტებით ამარაგებს სამყაროს – ნახშირბადი, აზოტი, ჟანგბადი, კალციუმი, ფოსფორი, კალიუმი, ნატრიუმი, გოგირდი, მაგნიუმი, ქლორი, ყველაფერი რაც სიცოცხლეს ესაჭიროება. ადამიანის ორგანიზმის 95,5% ამ ელემენტებისგან (და წყალბადისგან) შედგება(როგორ გაჩნდა ქიმიური ელემენტები?).

 ამ ელემენტების საინტერესო ორგანულ  კონფიგურაციაში გასაერთიანებლად, ენერგიის წყაროა საჭირო. აქ მზე გვაქვს, თუმცა ჩვენ გალაქტიკაში მილიარდობით ვარსკვლავია და უამრავი ენერგიის წყარო მათ შორის. ნეიტრონული ვარსკვლავები, თეთრი ჯუჯები, ზეახლების ნარჩენები, პროტო(პირველი, პირველადი, პირველდაწყებითი)პლანეტები და პროტოვარსკვლავები, ნისლეულები და სხვა, რაც ჩვენ და სხვა გალაქტიკებს ავსებს. ვარსკვლავთშორისი გარემოს კვლევისას ყველა სორტის რთული მოლეკულები გვხვდება. ამინომჟავები, შაქრები, არომატული ნახშირწყლები, ეგზოტიკური კომპონენტებიც კი, როგორიც არის ეთილფორმიატი: მოლეკულა, რომელიც დამახასიათებელ სუნს სძენს ჟოლოს(კოსმოსის სუნი, ირმის ნახტომის გემო და სხვა საინტერესო ფაქტები).

 აფეთქებული ვარსკვლავების ნარჩენებში ფულერენებიც(С60) კი აღმოაჩინეს(მეტეორიტების ქიმიურმა მრავალფეროვნებამ მეცნიერები გააკვირვა). დედამიწას თუ დავუბრუნდებით, ამ ორგანულ მასალას სრულიად არაორგანულ გარემოში აღმოვაჩენთ: კოსმოსიდან დედამიწაზე ჩამოვარდნილ მეტეორიტებში. დედამიწაზე 20 სხვადასხვა ამინომჟავა არსებობს, რომლებიც ბიოპროცესებში თავიანთ როლს თამაშობენ. თეორიულად, ცილების შემადგენელ ყველა ამინომჟავას ერთნაირი სტრუქტურა აქვს, R-ჯგუფის გარდა, რომელიც სხვადასხვა ატომებისგან შეიძლება შედგებოდეს, სხვადასხვა კომბინაციებით. დედამიწისეული სიცოცხლის შემადგენელი ოცივე ამინომჟავის მოლეკულებს მარცხენა ქირალურობა აქვს. ასტეროიდების ნარჩენებში კი 80-ზე მეტი სხვადასხვა ამინომჟავა შეიძლება მოიძებნოს, მარცხენა და მარჯვენა ქირალურობით, ტოლი რაოდენობით(არამიწიერი ქირალური მოლეკულები).

აქამდე უცნობი უამრავი ამინომჟავა, ავსტრალიაში, მეოცე საუკუნეში ჩამოვარდნილი მარჩისონის მეტეორიტში აღმოაჩინეს.

 ახლანდელ უმარტივესსა და დედამიწაზე პირველად გაჩენილ უფრო რთული სიცოცხლის ფორმებს თუ შევადარებთ, საინტერესო კანონზომიერებას შევამჩნევთ: ორგანიზმის გენომში ჩაკოდირებული ინფორმაცია, სირთულის მატებასთან ერთად იზრდება. მუტაციები, ასლები და სიჭარბე თავის თავში ინფორმაციას აგროვებს. დროში უკან თუ დავბრუნდებით, აღმოვაჩენთ:

  • 0,1 მილიარდი წლის წინათ, ძუძუმწოვრებს 6 х 109 წყვილი ფუძე გააჩნდა.
  • 0,5 მილიარდი წლის წინათ, თევზებს – დაახლოებით 109 წყვილი ფუძე.
  • 1 მილიარდი წლის წინათ, ჭიებს – 8 х 108 წყვილი ფუძე.
  • 2,2 მილიარდი წლის წინათ, ეუკარიოტებს – 3 х 106 წყვილი ფუძე.
  • 3,5 მილიარდი წლის წინათ, პროკარიოტებს, სიცოცხლის პირველ ფორმებს – 7 х 105 წყვილი ფუძე.

 დედამიწაზე სიცოცხლის არსებობა ან 100 000-იან წყვილთა სირთულით დაიწყო პირველ ორგანიზმში, ან მილიარდობით წლის წინ დაიწყო გაცილებით მარტივი ფორმით. ეს უკვე არსებულ სამყაროშიც შეიძლებოდა მომხდარიყო, რომლის შემადგნელი კოსმოსში მიგრირებდა და საბოლოოდ დედამიწაზე მოხვდა(ე.წ. პანსპერმია – გალაქტიკა როგორც ბიოსფერო). შესაძლებელია, რომ სიცოცხლეს არა უჯრედული, არამედ მოლეკულური ფორმა ჰქონდა, რომელსაც ენერგიის შეგროვება შეეძლო, სხვადასხვა ფუნქციების შესრულება, ინფორმაციის რეპროდუცირება და კოდირება, რაც მოლეკულის გადარჩენისთვის იყო საჭირო(სიცოცხლე, დედამიწაზე ადრე გაჩნდა).

გაზით მდიდარი ნისლეული, რომელიც ცენტრში მდებარე ახალგაზრდა ელვარე ვარსკვლავებმა გარემო სივრცეში გაანიავა. მზის სისტემაც ასეთ ღრუბელში ჩამოყალიბდა, რომელიც პრიმიტიული სიცოხლის ფორმებით სავსე შეიძლებოდა ყოფილიყო(ზებუშტი).

 ვარსკვლავთშორის სივრცეში თუ სიცოცხლე მართლაც არსებობს, ჩამოყალიბების სხვადასხვა ეტაპზე არსებული სისტემები უკეთეს დრომდე შეინახავს მას. რადიაციისგან დაცავის, ენერგიითა და რბილი გარემოთი უზრუნველყოფის შემთხვევაში, ევოლუცია გარდაუვალი იქნება(წვეთები, რომლებიც ”ცოცხლდება”: კიდევ როგორ შეიძლებოდა გაჩენილიყო სიცოცხლე?; ნახშირბადი – სიცოცხლე…არამიწიერი ქირალური მოლეკულებისიცოცხლის ყველაზე პატარა ფორმაპლანქტონი საერთაშორისო სადგურის ილუმინატორზეეს ბაქტერიები ელექტრობით იკვებებიანდნმ – უოთსონი, ქრიქი, უილკინსი, ფრანქლინიპლანქტონი 3 მილიარდი წლის ქანებშიგარდაუვალი სიცოცხლეგალაქტიკა როგორც ბიოსფეროგანსახლება – სიცოცხლე აკვნიდან ამოფრინდამტკიცებულება ევოლუციაზე მორწმუნეთათვის და არამორწმუნეთათვის).

Show Comments Hide Comments

კომენტარის დატოვება

თქვენი ელფოსტის მისამართი გამოქვეყნებული არ იყო. აუცილებელი ველები მონიშნულია *