საერთაშორისო კოსმოსურ სადგურზე ხანძრის გაჩენა შესაძლებელია?
 ხანძარი ს.კ.ს-ზე პრაქტიკულად შეუძლებელია. საქმე იმაშია, რომ კოსმოსურ მიკროგრავიტაციაში, ცეცხლის ალის ქცევა განსხვავებულია დედამიწისეულისგან. ის ცეცხლი, რომელიც ჩვენ ვიცით, ”ზემოთ” სულ სხვანაირად მოქმედებს. ასეთი ექსპერიმენტები კოსმოსურ სასდგურზე მყოფმა ასტრონავტებმა ჩაატარეს.
”მიკროგრავიტაციის პირობებში ალი სხვანაირია. ის სპეციფიურ სფეროს წარმოქმნის. ცეცხლის ანთებისას მიმდინარეობენ ქიმიური რეაქციბი, რომლებიც დედამიწაზე და კოსმოსში განსხვავებულია. სანთლის ანთების მერე აღმოვაჩინეთ, რომ ის თითქოს უცეცხლოდ იწვის. მეტ ხანს უნდება გაცხელებას. იქ ჟანგბადის არასაკმარისი რაოდენობაა” – ამბობს პროფესორი ფორმან უილიამსი, სანდიეგოს უნივერსიტეტიდან.
 ს.კ.ს-ს ბორტზე დაიმზირება ცივი ცისფერი ალი ტემპერატურით 500-800 К. მაშინ, როცა დედამიწაზე ალი უფრო ცხელია – 1500-2000 К.
 ჩვეულებრივი ცხელი ალი ნამწვს წარმოქმნის, СО2-ს და წყალს, ხოლო ცივი ალი მიკროგრავიტაციის პირობებში ჟანგბადის უკმარისობის გამო ადამიანისთვის საშიშ ნახშირჟანგსა და ფორმალდეჰიდს. აქედან გამომდინარე, კოსმოსში რომანტიული სადილის ან დაბადების დღის სანთლების თანხლებით მოწყობა ძალიან საშიში საქმეა.

 რატომ გაჩნდნენ მარსზე ასეთი გრძელი და თითქმის წრფივი ღარები? ისინი ზოგიერთი ქვიშიანი დიუნების ფერდობებზე მარსული გაზაფხულის დროს ჩნდებიან, მათ ”წრფივ ქარაფებს” ეძახიან. ღარებს თითქმის ერთნაირი სიღრმეები აქვთ, სიგრძე ორ კილომეტრს აღწევს, მათი კიდეები შემომფარგლავ ქვიშაზე მაღალია. წყლის ნაკადებისგან განსხვავებით, ფერდობის ბოლოში, ისინი წყლის მიერ გადარეცხილი და გამომშრალი ქანების გროვებს არ ქმნიან. ყველაზე უფრო შესაძლო ჰიპოთეზის მიხედვით, წრფივი ქარაფები მაშინ წარმოიქმნებიან, როცა გაყინული ნახშირორჟანგის კიდეებიდან მოტეხილი ნაწილები დიუნების ფერდობებზე გორდებიან, ორთქლში სუბლიმირებენ(თხევადი ფზის გავლის გარეშე), ბოლოს კი მთლიანად ოქრთქლდებიან გაიშვიათებულ ჰაერში. ეს თუ მართლაც ასეა, მაშინ მომავალში, თავგადასავალთა მაძიებლები ამ მშრალი ყინულის ”ციგებით” შეძლებენ სრიალს, აორთქლების პროცესში მყოფი ნახშირორჟანგისგან წარმოქმნილ ჰაეროვან ბალიშზე. ახლახანს გამოქვეყნებული ფოტო 2006 წელს მარსის ორბიტალურ მზვერვზე(MRO) არსებული კამერა HiRISE-თია გადაღებული. MRO ახლაც მარსის ორბიტაზეა და მუშაობას აგრძელებს(NASA-მ მარსული დიუნების მოძრაობა დააფიქსირა; “თხევადი ქვიშა” მარსზე).

 ათწლეულების განმავლობაში ასტროფიზიკოსებს ჩიხში აყენებდათ პრობლემა, რომელიც შავი ხვრელების მიერ ჭარბი რაოდენობით გამომუშავებულ მაღალენერგიულ რენტგენის სხივებს ეხებოდა(Johns Hopkins University).
ჯონ ჰოპკინსის უნივერსიტეტის, ნასას და როჩესტერის ტექნოლოგიური ინსტიტუტის ასტროფიზიკოსებმა თეორიასა და დაკვირვებებს შორის არსებული შეუსაბამობის ლიკვიდაცია მოახდინეს, დაამტკიცეს რა, რომ შავ ხვრელზე სპირალური ტრაექტორიით ვარდნილი გაზი, რენტგენის ხისტი გამოსხივების წყარო უნდა იყოს.
მეცნიერებმა, რომლებიც გამოთვლების თანამედროვე საშუალებებისა და ”ხელით” გაკეთებული გამოთვლების კომბინაციებს იყენებენ, შავ ხვრელში ვარდნილი გაზებისა და მათთან დაკავშირებული მაგნიტური ველების მოდელირება მოახდინეს.
 ხვრელში ვარდნილი გაზი აკრეციულ დისკოს წარმოქმნის, სადაც ის 10 მილიონ გრადუსამდე ცხელდება. გაზის ტემპერატურა დისკოს ძირითად სხეულში, მზის ზედაპირის ტემპერატურას დაახლოებით 2000-ჯერ აჭარბებს, რაც დაბალენერგიულ, ან ”რბილ” რენტგენის სხივებს წარმოქნის. თუმცა, დაიმზირება ”ხისტი” გამოსხივებაც, 100-ჯერ და მეტად ენერგიული სხივები, რომელთა გაჩენის მიზეზი ამ დრომდე გაურკვეველი რჩებოდა.
 დაკვირვებები იმაზე მეტყველებენ, რომ რენტგენის გამოსხივების ფოტონები ძალიან გაიშვიათებულ და გავარვარებულ რეგიონში ჩნდებიან, შედარებით ”ცივ” დისკოსთან, როგორც მზის გვირგვინში, რომელიც მზიური სპექტრის ულტრაიისფერი და რენტგენის სხივების ძირითადი წყაროა.
ტემპერატურას, სიმკვრივესა და გაზური ნაკადების სიჩქარეს, ხვრელის მახლობლად, აკრეციულ დისკოსში გამავალი მაგნიტური ველი მკვეთრად ამაღლებს. ეს ველი, თავის მხრივ, გაზის მოძრაობაზე ახდენს ზეგავლენას. მკვლევარების მიერ ჩატარებულმა მოდელირებამ აჩვენა, რელატივისტური ეფექტების(სინათლის სიჩქარე; სინათლის სიჩქარით) გათვალისწინებით, რომ რელატივისტური ”ქაფი” წარმოიქმნება, რომელიც ხვრელის გარშემო სინათლის მახლობელი სიჩქარით მოძრაობს. მაღალენერგიული რენტგენის გამოსხივება არა მარტო შესაძლებელი ხდება, არამედ გარდაუვალიცაა, ხვრელზე გაზის ასეთნაირად ვარდნის დროს.
 მოდელირებისთვის მკვლევარებმა სუპერკომპიუტერული სისტემა Ranger-ი გამოიყენეს, რომელიც ურთულეს გამოთვლებს 27 დღე-ღამე(600 საათზე მეტ ხანს) აწარმოებდა(ვიდეო).

 უცხოების ძებნა შესაძლებელია სითბოს საშუალებით მოხდეს, რომელსაც მათი ცივილიზაციები ასხივებენ. თუმცა, ამხელა საქმეს მეგატელესკოპი დასჭირდება, რომლის დაგეგმარება ფაქტობრივად უკვე დაიწყო. ტელესკოპი სახელად „კოლოსი“ (როდოსის კოლოსი) 77 მეტრი იქნება, ყველაზე დიდი ტელესკოპი რაც კი ოდესმე შექმნილა. 1 მილიარდიან ტელესკოპს შუა ნაწილზე ექნება თხელი სარკე და ირგვლივ პატარა სარკის სეგმენტები. ტელესკოპის მგრძნობელობა იმდენად დიდი იქნება, რომ ის ქალაქების ან ცივილიზაციისთვის დამახასიათებელ სხვა ნიშნების შემჩნევას დედამიწიდან 60-70 სინათლის წლით მოშორებულ პლანეტებზე შეძლებს. თუ ისეთი ინვესტორი გამოჩნება, რომელიც ასეთ საქმეზე თანხას არ დაიშურებს, მაშინ ტელესკოპი 5 წელიწადში მზად იქნება, განაცხადა ჰავაის ინსტიტუტის ასტრონომმა ჯეფ კუნმა. ასეთი ტელესკოპის აგება საკმაოდ საინტერესო და მნიშვნელოვანი იქნება სამეცნიერო ისტორიაში. პირველი უცნაური სიგნალის მერე – „ვაუ“(SETI), რომელიც 1977 წელს იქნა მიღებული, მსგავსი აღარაფერი მომხდარა. შესაძლებელია, უცხოები სულაც არ გვიგზავნიან  სიგნალებს, ისინი ისეთი რადიო არხების საშუალებით ამყარებენ კონტაქტს, რომელთა გამოყენება ჩვენ აზრადაც არ მოგვსვლია. იმედია, დედამიწიდან კოსმოსში გაგზავნილ სიგნალებს ჩვენზე განვითარებული ცივილიზაცია-დამპყრობელი არ მიიღებს. ტელესკოპ „კოლოსის“ დიდი პლიუსი კი იმაშია, რომ მას სხვებისგან შეუმჩნევლად შეუძლია მოძებნოს და დაიჭიროს სიგნალი, რომელსაც უცხო ცივილიზაცია ასხივებს. გუნდი, რომლიც ამ ტელესკოპზე მუშაობს, უკვე ეძებს თანხებს და ინვესტორს კოლოსის ასაგებად. ისინი ორი მიმართულებით დაიწყებენ ძიებას: ერთი იქნება “კოსმოსური” ცივილიაციების ძებნა და მეორე – რადიო ტელესკოპებით ძებნა. ეს არ არის ასტრონომული პროექტების შეჯიბრი, ეს საკაცობრიოდ და ისტორიულად ყველაზე მნიშვნელოვანი პროექტია, რომელიც აუცილებლად უნდა განხორციელდეს, განაცხადა გუნდის წამყვანმა მეცნიერმა ჯეფ კუნმა(ანომალური მოვლენები).
ავტორი: თეო ჯაფარიძე.

 საქართველოს ნაციონალური აკადემიის მათემატიკისა და ფიზიკის განყოფილების აკადემიკოსი, ასტროფიზიკოსი ჯუმბერ ლომონაძე საბჭოთა კავშირის ატომური პროექტის საწყისებთან იდგა. ის, ურალის ატომურ ცენტრში არსებულ „ობიექტზე“ სამუშაოდ, მოსკოვის სახელმწიფო უნვერსიტეტის 11 კურსდამთავრებულთა რიცხვში „დახურულმა“(გასაიდუმლოებულმა) აკადემიკოსმა სახაროვმა შეიყვანა. ცნობილ და მოსკოვის არც თუ ისეთ ხშირ სტუმარს მწერალი ვლადიმირ გუბარევი ესაუბრა. შეხვედრის მიზეზი ამ მწერლის მიერ გამოცემული წიგნი – „ატომური საუკუნე. ბომბა“ იყო. ეს არზამას-16-ს და ჩელიაბინკს-49-ს ეხება. ლომინაძე ერთ დროს ურალის ბირთვულ ცენტრში მუშაობდა და ბუნებრივია ამ წიგნით დაინტერესდა. საუბარი არა მარტო პროექტში მონაწილე ადამიანების ბედზე წარიმართა…
 - როგორ მოხვდით ურალის გასაიდუმლოებულ ცენტრში?
ფიზიკას მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტში ვსწავლობდი. 1955 წელს ხმა გავრცელდა, რომ ჩვენთან ახალგაზრდა ფიზიკოსების ასარჩევად ორი „დახურული“ აკადემიკოსი უნდა ჩამოსულიყო. მაშინ, ახლა უკვე ისეთ ცნობილ მეცნიერებთან ერთად ვსწავლობდი, როგორებიც საგდეევი, კროხინი, როზანოვი, მორდოვინი და ხლებნიკოვი არიან. ცხოვრებამ ერთმანეთს დაგვაშორა, თუმცა ეს სახელები ძალიან ბევრს ნიშნავს მეცნიერებისთვის – აკადემიკოსები, ყველაზე უფრო პრესტიჟული პრემიების ლაურეატები, მეცნიერების ახალი მიმართულებების შემქმნელები… ამრიგად, უნივერსიტეტში ორი ახალგაზრდა აკადემიკოსი ანდრეი დიმიტრის ძე სახაროვი და იაკობ ბორისის ძე ზელდოვიჩი ჩამოვიდნენ. მათ 11 ახალგაზრდა ამოარჩიეს და ე.წ. „საფეხბურთო გუნდი“ შექმნეს. ჩვენ გვითხრეს, რომ უნივერსიტეტის დამთავრების მერე „ობიექტეზე“ გადაგვიყვანდნენ. ასეც მოხდა: ჩვენ სერდმაშში გამოგვიძახეს და მატარებლით ურალში გაგვამგზავრეს. „ობიექტს“ უცნაური სახელი ჰქონდა – „21-ე მოედანი“.
 - ოდნავადაც არ გაწუხებთ სინდისი, რომ „სამჭოთა ატომურ პროექტში“ იღებდით მონაწილეობას?
 - ამ კითხვას ხშირად მისვავენ, რომ ასეთ საშინელ იარაღს ვაკეთებდი… ზოგიერთი ვერ ხვდბა, მაშინ სულ სხვა დრო, სხვა ეპოქა იყო. ჩვენ დარწმუნებულნი ვიყავით, რომ ჩვენი ქვეყნისათვის უმნიშვნელოვანეს საქმეს ვაკეთებდით. ენთუზიაზმიც შესაბამისი იყო, თავდაუზოგავად ვმუშაობდით და ამით ახლაც ვამაყობ. იმ დროსთან ძალიან ნათელი მოგონებები მაკაშირებენ. მეუღლესთან ერთად 1996 წელს ჩელიაბინსკ-70 მოვინახულეთ, ვნახეთ სახლი, სადაც ვცხოვრობდით. ერთმა უბრალო რუსმა ქალბატონმა მიგვიღო, სუფრაც გაგვიშალა… გვეჩვენებოდა, რომ დიდი სახლი გვქონდა, აბაზანა, ახლა კი აღმოვაჩინეთ, რომ ის ძალიან პატარა ყოფილა… ჩემი მეუღლეც იცნეს, ის ხომ ექიმად მუშაობდა, ბავშვებს მკურნალობდა. იქაურებს ის ისევ ახსოვთ.
 - მექმნება შთაბეჭდილება, რომ თქვენ, ერთად-ერთი ქართველი მეცნიერი ხართ, რომელიც „ატომურ პროეტში“ იღებდა მონაწილეობას?
 - ამ ეტაპზე, როგორც ჩანს, ეს ასეა. სხვა ქართველებს იქ არ შევხვედრივარ. ეს ჩემთვის პატივია, რადგან „ატომურმა პროექტმა“ სამყარო შეცვალა – მასზე პლანეტის მეცნიერთა ელიტა მუშაობდა და მასში მონაწილეობა ნებისმიერი მეცნიერისთვის საამაყოა.
 - ვინმე თუ დარჩა ურალში საცხოვრებლად?
 - ჩვენი „საფეხბურთო გუნდიდან“ ოთხნი დარჩნენ, მათ შორის ხლებნიკოვი და მორდოვინი, მე სამოციან წლებში წამოვედი. იარაღი უკვე მზად იყო, სხვა ეპოქა დაიწყო, თან ოჯახური საქმეებიც საშობლოში დაბრუნებას მოითხოვდნენ. აქ კი მოულოდნელი რამ მოხდა: აღმოჩნდა, რომ ჩვენი მთავარი კონსტრუქტორი და ხემლძღვანელი კირილ ივანეს ძე შიოლკინი წარმოშობით თბილისიდან ყოფილა! სამწუხაროდ, ურალში ყოფნისას ეს არ ვიცოდი. თბილისში მისი ძეგლის გახსნაში აქტიურად ვმონაწილეობდი. ეს იყო 1982 წელს. მხოლოდ მეოთხედი საუკუნის მერე გაიგო თბილისმა ადამიანის შესახებ, რომლითაც სრული უფლება აქვს იამაყოს. ჩვენ ახალა რუსეთ-საქართველოს ურთიერთობებზე ძალიან ბევრს ვლაპარაკობთ, შიოლკინი ამის ერთ-ერთ ელვარე მაგალითია… ზოგიერთი გიჟი(ეს სიტყვა ალბათ გუბარევმა ჩაამატა:). Astronet.ge) რუსეთის იმპერიაზე გაჰყვირის, რისი მოსმენაც ძალიან მტკივნეულია ჩემთვის, მე ხომ საქართველოში გავიზარდე, აქ ვმუშაობ, ხოლო მოსკოვში ვსწავლობდი, მოსკოვსა და სხვა ქვეყნებში ძალიან ბევრი მეგობარი მყავს, მათ გარეშე ჩემი სიცოცხლე წარმოუდგენელია.
 - თქვენ თბილისში დაბრუნდით… იქაური თემატიკა ხომ „ბომბებს“ არ ეხებოდა?

 - მე ფიზიკის ინსტიტუტში დავიწყე მუშაობა, სადაც პლაზმის ფიზიკით დავკავდი, ანუ მართვადი თერმობირთვული რეაქციებით. მოსკოვთან კონტაქტი არ დამიკარგავს. უპირველეს ყოვლისა, კურჩატოვის სახელობის ინსტიტუტთან, სადაც ამ პრობლემაზე აკადემიკოსი ველიხოვი მუშაობდა. ჩვენ აკადემიკოს კადომცევთანაც ვიყავით დაკავშირებულნი, მის ლაბორატორიასთან. და თანამშრომლობის მეორე მიმართულება – კოსმოსური კვლევების ინსტიტუტი, რომელსაც მაშინ აკადემიკოსი საგდეევი ხელმძღვანელობდა, ჩემი ძალიან დიდი მეგობარი. 70-ანი წლების დასაწყისში ასტროფიზიკურ ობსერვატორიაში მუშაობა  მთხოვეს. იქ თეორიული ასტროფიზიკის განყოფილების ორგანიზება მოვახერხე. მთლიანობაში: ბომბი – თერმობირთვული რეაქციები(თერმობირთვული რეაქცია – ვარსკვლავების ენერგიის წყარო) – პლაზმა და პულსარები - კოსმოსი, ეს ერთი რიგის მოვლენებია… მე მაგალითს, პირველ რიგში, ზელდოვიჩიდან ვიღებდი, რომელიც არზამას-16-დან ასტროფიზიკაში „წავიდა“, მეორე რიგში კი, საგდეევიდან, რომელიც პლაზმური ფიზიკიდან კოსმოსურ კვლევებში „გადავიდა“… მე ახლა ძალიან კარგი თეორიული ასტროფიზიკის განყოფილება მაქვს, მასში 5 მეცნიერებათა დოქტორი და 15 კანდიდატი შედიან. შემიძლია ვიტრაბახო, რომ განყოფილებას კარგი შედეგები აქვს, რომელსაც სხვადასხვა ქვეყნების მეცნიერებიც აღიარებენ. ამის მერე აბასთუმნის ობსერვატორიის ხელმძღვანელად დამნიშნეს, ამჟამად მისი დირექტორი ვარ. ობსერვატორია მთაშია და იქ ასვლა ორ თვეში ერთჯერ მიწევს, მე ხომ საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მათემატიკისა და ფიზიკის განყოფილების აკადემიკოს-მდივანიც ვარ, ამიტომ ძირითადად თბილისში მიწევს მუშაობა. ამასთან ერთად უნივერსიტეტშიც ვასწავლი. ასე რომ სამუშაოს მეტი რა არის.

 - მე(გუბარევი) საქრთველოში 1991 წლიდან არ ვყოფილვარ. როგორაა მეცნიერების საქმე?
 - ჯერჯერობით ის არსებობს. ჩვენ მოწინავე მათემატიკური სკოლა გვაქვს, კარგი ფიზიკა, საუკეთესო ფილოსოფია, ბიოფიზიკა. რაც ყველაზე მთავრაია, გვყავს კარგი ახალგაზრდობა, რომელთაც ჯერჯერობით, აკადემიაში მხოლოდ ენთუზიაზმი აკავებს. გადინება კი სულ უფრო აქტიური ხდება… მე თეორიულ ფიზიკასა და მათემატიკაზე ვლაპარაკობ, ექსპერიმენტული მეცნიერება კი, რა თქმა უნდა, კატასტროფულ მდგომარეობაშია…
 - თქვენი პროგნოზი?
 - მე ოპტიმისტი ვარ. ვერ დავიჯერებ, რომ ის დიდი მიღწევები, რომლებიც რუსეთსა და საქართველოშია მიღებული, შეიძლება დაიღუპოს, გაქრეს. თვითონ მეცნიერები არ დაუშვებენ ამას. ცოდნა ყოველთვის ამარცხებს უმეცრებას. სწორედ ამაზე დგას ჩვენი ცივილიზაცია.
 - მადლობა. ვფიქრობ, აღარაფერია საჭირო თქვენს ნათქვამზე დასამატებლად…
 საერთო კრების დროს მე(გუბარევი) დავინტერესდი ვის მისცა ხმა ლომინაძემ – ალფიოროვს, ფორტოვს თუ ნეკიპელოვს. პასუხი დიპლომატიური აღმოჩნდა:
 - ყველაზე უფრო ძნელ დროს ჩვენი ქვეყანის(სსრკ) გადამრჩენელის როლში ყოველთვის ფიზიკა გამოდიოდა. ახლაც ასე მოხდება…
 შედმეგ ჯუმბერ ლომინაძეს გამგზავრების წინ ვესაუბრე. მასთან ამ დროს შიოლკინის შვილი იყო, ისინი თბილისის ერთ-ერთ მოედანზე ძეგლის დაბრუნების შესახებ ლაპარაკობდნენ.
- ამით ისტორიულ სამართლიანობას აღვადგენთ, ირწმუნებოდა ლომინაძე, და ამას ერთად გავაკეთებთ… არ მიკითხავს, კონკრეტულად რომელი მარშრუტით აპირებდა უკან დაბრუნებას: კიევის თუ ბაქოს გავლით. მეორე ვარიანტი, ამბობენ, უფრო მოკლეაო… ასეა თუ ისე, უცნაურია(აბა, აბა:). Astronet.ge), რომ მოსკოვიდან თბილისში ჩასასვლელად შემოვლითი გზაა საჭირო?!(Pravda.ru).

 ტექნოლოგიები, რომლებიც არამიწიერი სიცოცხლის აღმოჩენისთვის მუშავდება, ტესტირებას დედამიწის ყველაზე უფრო უსიცოცხლო ადგილზე, ჩილეში მდებარე უდაბნო ატაკამაში გაივლიან. ძებნითა და რუკაზე მიკრობული ნიშნების მქონე ადგილების მონიშვნით ყველგანმავალი Zoë დაკავდება, რომელიც გზას 17 ივნისს გაუდგება და ორი კვირა იმუშავებს.
 უდაბნო ატაკამა(1) – ყველაზე უფრო უსიცოცხლო ადგილი დედამიწაზე. აქ მოსული ნალექების რაოდენობა რამდენიმე მილიმეტრია ათწლეულის განმავლობაში, ხოლო შედარებით არც თუ ისე მაღალი ტემპერატურა ყველაზე უფრო გმძლე ორგანიზმების გადარჩენის შანსსაც კი ამცირებს: რაც უფრო დაბალია ტემპერატურა მით ნაკლებია გამრავლებისათვისა და ზრდისათვის საჭირო ენერგია. ატმოსფეროდან დალექილი ნიტრატები, რომელსაც ნორმალურ პირობებში ბაქტერიები მალევე ითვისებენ, ხელშეუხებელი რჩება, ამ უდაბნოს ზოგიერთ რეგიონებში ბაქტერიული სიცოცხლეც კი არ არსებობს. უდაბნო, რომლის ასაკი დაახლოებით 10 მილიონი წელია, საუკეთესო ადგილია მსგავსი ტექნოლოგიების გამოსაცდელად. ტესტირება ძვირადღირებული შეცდომებისგანაც გვიცავს: დეტქტორი DAN-ის ტესტრებამ აჩვენა, რომ ნეიტრონების გენერატორში რადიოაქტიური თრითიუმის დაშლა ინსტრუმენტის მუშაობის ხანგრძლივობას საგრძნობლად ამცირებს, რის გამოც ნასამ ”ცნობისმოყვარეზე” არსებული ამ ინსტრუმენტით ჩასატარებელი კვლევების განრიგი წინ გადმოწია, სანამ დეტექტორი მწყობრიდან გამოვა.
 ყველგანმავალი Zoë, აწყობილი კარნეგი-მელონის უნივერსიტეტში(ა.შ.შ.) – მზის ბატარეებზე მომუშავე ავტონომური რობოტია, რომელმაც ატაკამას მიკრობული სიცოცხლის კარტოგრაფირება ჯერ კიდევ 2005 წელს დაიწყო. გალიუმის არსენიდის ფოტოელემენტებით(3 მ³ დაახლოებით) აღჭურვილი 2 მეტრის სიგრძის რობოტი 180 კილოგრამს იწონის. აქვეა პანორამული კამერა, სპექტრომეტრი, წინააღმდეგობათა გადალახვის რთული სისტემა და ჰორიზონტსიქეთა ნავიგაცია. მისიის პრიოროტეტის მიხედვით მას ენერგიის ინსტრუმენტებსშორისი გადანაწილებაც შეუძლია.  მარსზე ორიენტაციისთვის კომპასი და GPS არ გამოდგება, Zoë მათ გარეშეც მუშაობს, რეგიონის, ორბიტიდან მიღებული მონაცემებით შექმნილი მოდელის მიხედვით.
ცოცხალი ორგანიზმების მოსაძებნად ყველგანმავალი აღჭურვილია ლიუმინესცენციის მაფოკუსირებელი კამერით, სინჯების ზედაპირული და 1 მეტრამდე სიღრმიდან აღების მოწყობილობით. მიმდინარე ტესტირების მსვლელობისას ყველგანმავალმა 30-40 კილომეტრი ატაკამას ყველაზე უფრო უსიცოცხლო ადგილებში უნდა გაიაროს, დღეში, გრუნტის ორი სინჯის აღებით. Zoë-ს ბორტზე არსებული აპარატურა კი მათ ანალიზს მოახდენს(ვიდეო).