სიმების თეორია

 სიმების თეორიის სხვადასხვა ვერსიები პრეტენზიას აცხადებენ თავიანთ უნივერსალურობაზე სამყაროს აგებულების აღქმის საქმეში. ეს უნივერსალური თეორია დაფუძნებულია რამდენიმე განტოლებაზე, ამ განტოლებებშია გაერთიანებული ყველაფერი რაც კაცობრიობამ იცის ბუნებაში არსებული ურთიერთქმედებების და სამყაროს შემადგენელი მატერიის შესახებ. დღევანდელი დღისთვის სიმების თეორიის სუპერსიმეტრიის კონცეფციასთან გაერთიანება მოხერხდა, შედეგად გაჩნდა სუპერსიმების თეორია.

 ეს არის მაქსიმუმი იმისა რითაც თეორეტიკოსებმა შეძლეს ერთმანეთთან დაეკავშირებინათ ბუნებაში არსებული ოთხი ურთიერთქმედება(სუსტი, ძლიერი, გრავიტაციული და ელმაგნიტური). თვითოთონ სუპერსიმეტრიის თეორია აგებულია კონცეფციაზე, რომელის მიხედვითაც ნებისმიერი დისტანციური ურთიერთქმედება(ველით) განპირობებულია ნაწილაკებს შორის შესაბამისი ურთიერთქმედების გადამტან(ფოტონები,გრავიტონები, გლიუონები…) ნაწილაკთა ერთმანეთთან გაცვლით. თვალსაჩინოებისთვის ელემენტარული ნაწილაკები შეგვიძლია განვიხილოთ როგორც სამყაროს შემადგენელი “აგურები”, ხოლო ურთიერთქმედების გადამტანი ნაწილაკები კი როგორც ამ აგურების შემაერთებელი ცემენტი.

 სტანდარტული მოდელის ფარგლებში აგურების როლში გვევლინებიან კვარკები, ხოლო ურთიერთქმედების გადამტანების მოვალეობას ასრულებენ ბოზონები, რომლებითაც ეს კვარკები არიან დაკავშირებულნი. სუპერსიმეტრიის თეორია კიდევ უფრო შორს მიდის და ამტკიცებს, რომ თვითონ კვარკები და ლეპტონები(ატომი) არ არიან ფუნდამენტურები: ისინი თავისმხრივ შედგებიან კიდევ უფრო მძიმე და ექპერიმენტალურად ჯერ არ აღმოჩენილი მატერიალური სტრუქტურებისგან, რომლებიც კიდევ უფრო ძლიერი ზეენერგიული ნაწილაკების “ცემენტით” არიან შეკრულნი, ვიდრე ადრონების(პროტონი,ნეიტრონი) შემადგენლობაში მყოფი კვარკები და ბოზონები. ლაბორატორიულ პირობებში სუპერსიმეტრია შემოწმებული არ არის, თუმცა ასეთი მატერიალური სამყაროს კომპონენტებს უკვე შეარქვეს თავიანთი სახელები – სელექტრონი(ელექტრონის სუპერსიმეტრიული მეწყვილე), სკვარკი და ა.შ.

 სამყაროს სურათი, რომელსაც ეს თეორიები წარმოგვიდგენენ, შეგვიძლია ასე წარმოვიდგინოთ. 10–35 მ.-ის მასშტაბებში, ანუ პროტონის(სამი გაერთიანებული კვარკი) დიამეტრზე მეოცე ხარისხით კიდევ უფრო მცირე მასშტაბებში, მატერიის სტრუქტურა განსხვავებულია ჩვენთვის ჩვეული სტრუქტურისგან, ელემენტარული ნაწილაკების დონეზეც კი. ასეთ მცირე მანძილებზე(და ასეთი ზეძლიერი ურთიერთქმედებით, რომლის წარმოდგენაც კი ძნელია) მატერია გადაქცეულია გაჩერებული ტალღის ველების სერიად, მუსიკალური ინსტრუმენტების სიმებში წარმოქმნილი ტალღებივით(არა ჰაერში გამოსხივებული). გიტარის სიმის მაგვარად, ასეთ სიმში მთავარ ტონთან ერთად ჩნდებიან უამრავი სხვა ობერტონები და ჰარმონიები. ყოველ ჰარმონიას შეესაბამება თავისი ენერგეტიკული მდგომარეობა. ფარდობითობის თეორიის თანახმად, ენერგია და მასა ექვივალენტურია(ერთი და იგივეა), ანუ რაც უფრო მაღალია სიმის ვიბრაციის სიხშირე, მით მეტია მისი ენერგია და მით მეტია დამზერადი ნაწილაკის მასა.

 გიტარის მაგალითზე სიმის და მისი ტალღის წარმოდგენა ადვილია, სუპერსიმეტრიის თეორიის მიხედვით კი სიმის თვალსაჩინოება საკმაოდ ძნელი. საქმე იმაშია, რომ სუპერსიმების რხევა ხდება სივრცეში, რომელსაც 11 განზომილება გააჩნია. ჩვენ შევეჩვიეთ ოთხ განზომილებიან სივრცეს, რომელიც შედგება სამი სივრცული და ერთი დროითი განზომილებებისგან(მარცხნივ-მარჯვნივ, მაღლა-დაბლა, წინ-უკან, წარსული-მომავალი). სუპერსიმების შემთხვევაში ყველაფერი გაცილებით რთულია, როგორც ამ თეორიის მიმდევრები ამბობენ სიმები “კომპაქტიფიცირებენ” და არ ჩანან დაბალი ენერგიების დროს.

 თუ სიმების თეორია სიმართლეა, მაშინ ელემენტარული ნაწილაკები შედგებიან რთული, მრავალგანზომილებიანი უთხელესი სიმების წნულებისგან.

 არც თუ ისე დიდი ხნის წინ სიმების თეორია კიდევ უფრო განვითარდა და მრავალგანზომილებიანი მემბრანების თეორიად იქცა – ეს იგივე სიმებია, ოღონდ ბრტყელი.

 სულ ეს არის, რაც მოკლედ შეიძლება ითქვას სიმების თეორიაზე. სამწუხაროდ არც ეს თეორიაა უმწიკვლო. უპირველეს ყოვლისა მას არ გააჩნია მკაცრი მათემატიკური სახე. იმ მიზეზით, რომ არ არსებობს მათემატიკური აპარატი თეორიის შემადგენელის შესაბამისობაში მოსაყვანად. უკვე 20 წლი გავიდა რაც ამ თეორიამ დღის შუქი იხილა, მისი სხვა და სხვა ასპექტების და ვერსიების წინააღმდეგობების გარეშე შეთანხმება კი ვერავინ მოახერხა. კიდევ უფრო სამწუხაროა ის, რომ სიმების თეორიის მესვეურებმა ვერანაირი ცდა ვერ წარმოადგინეს, რომლითაც თეორიის სისწორის შემოწმება იქნებოდა შესაძლებელი. ალბათ ვერც წარმოადგენენ, მთელი მათი ნამუშევარი ფანტაზიის და აზროვნების სავარჯიშო საშუალებადვე დარჩება, სამყაროზე თანამედროვე წარმოდგენების ფარგლებს გარეთ.

Show Comments Hide Comments

კომენტარის დატოვება

თქვენი ელფოსტის მისამართი გამოქვეყნებული არ იყო. აუცილებელი ველები მონიშნულია *