მოკლედ ფუნდამენტური ურთიერთქმედებების შესახებ

 მაღალი ენერგიების ფიზიკის მიღწევები კიდევ უფრო ამყარებენ წარმოდგენას იმის შესახებ, რომ ბუნების თვისებათა მრავალფეროვნება ურთიერთქმედი ელემენტარული ნაწილაკებითაა განპირობებეული. მათ შორის ზოგიერთს ჭეშმარიტად ელემენტარულს უწოდებენ, რადგან არ გაჩნიათ შინაგანი სტრუქტურა.

 აშკარაა, რომ ფიზიკური ობიექტის ელემენტარულობაზე ლაპარაკი ექსპერიმენტებზე დაყრდნობით არის შესაძლებელი. მაგალითად, ექსპერიმენტითაა დადგენილი, რომ მოლეკულებს, ატომებს და ატომურ ბირთვებს აქვთ შიდა სტრუქტურა, რაც ამ შიდა შემადგენელის არსებობაზე მეტყველებს. ამიტომ მათი ბოლომე ელემენტარულებად ჩათვლა არ შეიძლება. არც თუ ისე დიდი ხნის წინ დამტკიცდა, რომ ისეთ ნაწილაკებს, როგორებიც არიან მეზონები და ბარიონები(ანუ კვარკებისგან შემდგარი ნაწილაკები – პროტონი, ნეიტრონი), აქვთ შინაგანი სტრუქტურა და შესაბამისად არ არიან ელემენტარული. ელემენტარული ნაწილაკის სხვა მაგალითია სინათლის(ელ.მაგნიტური გამოსხივების) კვანტი – ფოტონი(ატომი).

 თანამედროვე ექსპერიმენტული მონაცემების მიხედვით შეგვიძლია ვილაპარაკოთ ოთხ ერთმანეთისგან განსხვავებულ ურთიერთქმედებაზე, რომლებშიც ელემენტარული ნაწილაკები მონაწილეობენ. ამ ურთიერთქმედებებს ფუნდამენტურებს უწოდებენ, რაც უპირველეს, საწყისს, ყველაზე უფრო ძირეულს ნიშნავს. ჩვენი სამყაროს მრავალფეროვნებიდან გამომდინარე, ალბათ, გაკვირვებას იწვევს ის ფაქტი, რომ ამ ყველაფერს მხოლოდ ოთხი ძალა მართავს.

 ხარისხობრივ განსხვავებასთან ერთად, ფუნდამენტური ურთიერთქმედებები ერთმანეთისგან ძალით ზემოქმედების რაოდენობრივი მახასიათებლით, ანუ ინტენსიურობითაც განსხვავდებიან. ინტენსიურობის ზრდასთან ერთად ფუნდამნტური ურთიერთქმედებები შემდეგნაირი მიმდევრობით განლაგდებიან: გრავიტაციული, სუსტი, ელექტრომაგნიტური და ძლიერი. ყოველი მათგანი შესაბამისი პარამეტრით, კავშირის კონსტანტით ხასიათდება, რომლის რაოდენობრივი მაჩვენებელი ზემოქმედების ინტენსიურობას განსაზღვრავს.

 როგორ ახდენენ ფიზიკური ობიექტები ერთმანეთს შორის ფუნდამენტური ურთიერთქმედებებით მოქმედებას? ხარისხობრივ დონეზე პასუხი ასეთია – ფუნდამენტური ურთიერთქმედებები გადააქვთ კვანტებს. კვანტურ დონეზე ფუნდამენტურ ურთიერთქმედებებზე პასუხიმგებელნი არიან ნაწილაკები, რომლებსაც ურთიერთქმედებების გადამტანებს უწოდებენ(ბოზონები). ურთიერთქმედების დროს ფიზიკური ობიექტები ასხივებენ ნაწილაკებს – ურთიერთქმედებების გადამტანებს, რომელბსაც სხვა ფიზიკური ობიექტები შთანთქავენ. ამით, ასე რომ ვთქვათ, ობიექტები თითქოს გრძნობენ ერთმანეთს, მათი ენერგია, მოძრაობის ხასითი, მდგომარეობა იცვლება, ანუ ისინი განიცდიან ურთიერთ ზეგავლენას.

 მაღალი ენერგიების ფიზიკაში სულ უფრო დიდ მნიშვნელობას იღებს იდეა ფუნდამენტური ურთიერთქმედებების გაერთიანების შესახებ. გაერთიანების იდეის მიხედვით, ბუნებაში არსებობს მხოლოდ ერთი ფუნდამენტური ურთიერთქმედება, რომელიც კონკრეტულ შემთხვევაში თავს გრავიტაციული, სუსტი, ელქტრომაგნიტური ან ძლიერი ურთიერთქმედებით ან მათი კომბინაციით ამჟღავნებს. ამ იდეის წარმატებული რეალიზება, უკვე სტანდარტულად ქცეულ, სუსტი და ელქტრომაგნიტური ძალების გაერთიანებაშია(ელექტროსუსტი ურთიერთქმედება). მიმდინარეობს მუშაობა ელქტრომაგნიტური, სუსტი და ძლიერი ურთიერთქმედებების ერთიანი თეორიის შექმნაზე, რომელსაც დიდი გაერთიანების თეორია ეწოდება. ხდება მოძებნის მცდელობა პრინციპისა, რომლითაც ოთხივე ძალის გაერთიანება იქნება შესაძლებელი.

Leave a Reply

თქვენი ელფოსტის მისამართი გამოქვეყნებული არ იყო. აუცილებელი ველები მონიშნულია *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.