კოსმოსის დამპყრობლის ჭეშმარიტი სახე

განახლდა: 28/04/2026

 მწერალი-ფანტასტები სხვადასხვა ვერსიებს გამოთქვამენ იმის შესახებ, თუ როგორ შეიძლება გამოიყურებოდნენ კოსმოსიდან მოსული უცხო ცოცოხალი არსებები,  მოაზროვნე რეპტოლოიდებიდან დაწყებული, სილიციუმის საფუძველზე გაჩენილი ქვაჭამიების ჩათვლით. თუმცა, რეალობამ ყველაზე გიჟურ ფანტზიებსაც კი შეიძლება გადააჭარბოს.

 ორიათასიანი წლების დასაწყისში, ჩერნობილის ატომური სადგურის მეოთხე ბლოკის ერთ-ერთი რუტინული მონიტორინგის დროს, ინსპექტორებმა რობოტის საშუალებით სარკოფაგის შიდა კედლებზე უცნაური შავი დანალექი შეამჩნიეს, რომელიც ადრე არ იყო. რობოტის მიერ აღებული სინჯი ლაბორატორიაში იქნა გაგზავნილი, საიდანაც განსაცვიფრებელი პასუხები მოვიდა: დანალექი, ცოცხალი არსება აღმოჩნდა, კერძოდ კი ობი – Cladosporium sphaerospermum.

 შავ ფერს მას პიგმენტი მელანინი ანიჭებდა, სწორედ ის, რომელიც თეთრ ადამიანებს რუჯის ფერს აძლევს (ხოლო შავკანიანებს – შავს). მეცნიერებმა ჰიპოთეზა წამოაყენეს, რომლის მიხედვითაც სოკო იგივე მიზეზით ”გაირუჯა”, რა მიზეზითაც ადამიანები ირუჯებიან – გამოსხივებისგან დასაცავად (რადიაცია ჩვენს გარშემო).

 ჩერნობილელი სოკოები

2007 წელს, ალბერტ აინშტაინის სახელობის სამედიცინო კოლეჯის მკვლევართა ჯგუფმა ნიუიორკიდან, ბირთვული მედიცინისა და რადიოქიმიის პროფესორის, ეკატერინე დადაჩევას ხელმძღვაბელობით, ჟურნალ PLOS One-ში სტატია გამოაქვეყნა – ”მაიონიზებელი რადიაცია მელანინის ელექტრონულ მახასიათებლებს ცვლის და მელანიზებული სოკოების ზრდას აჩქარებს”, მართლაც რომ სენსაციური დასკვნებით. მეცნიერები ექსპერიმენტებს მელანინის შემცველ სოკოებსა (Wangiella dermatitidis, Cryptococcus neoformans) და ”ჩერნობილელ” Cladosporium sphaerospermum-ზე ატარებდნენ, აღმოაჩნდა, რომ ისინი არა მარტო ეწინააღმდეგებიან ზიანისმომტან მაიონიზებელ გამოსხივებას, არამედ რადიაციის პირობებში გაცილებით უკეთ იზრდებიან, ვიდრე მის გარეშე!

 რადიაციის 500-ჯერ გაზრდამ, ბიომასის ზრდა სამჯერ დააჩქარა. კიდევ უფრო საინტერესო აღმოჩნდა ”ჩერნობილელი” ladosporium sphaerospermum: რადიაცია მათ ზრდას შეზღუდული საკვები ნივთიერებების პირობებშიც აჩქარებდა. თავიდან, გაურკვეველი რჩებოდა ისწავლა თუ არა ობმა გამა-გამოსხივების გამოყენება, როგორც მცენარეები იყენებენ სინათლეს ფოტოსინთეზისთვის, თუ რადიაციის ენერგიას, უბრალოდ, ჩვეულებრივი ჰეტეროტროფული კვების დასაჩქარებლად იყენებენ.

 გამა-სხივები, α და ß სხივებისაგან განსხვავებით, არ გადაიხრება ელ.მაგნიტურ ველში და ახასითებთ მაღალი შეღწევადობის უნარი ერთნაირი ენერგიებისა და სხვა თანაბარი პირობების მიუხედავად. გამა-კვანტები ახდენს ნივთიერების იონიზაციას (საშიშია ცოცხალი ორგანიზმებისთვის), ამ დროს ხდება ფოტოეფექტი, კომპტონისეული გაბნევა, ელექტრონ-პოზიტრონული წყვილების გაჩენა, ფოტობირთვული პროცესები).

  ჩარლზ ტურიკი, ლაბორატორია სავანა-რივერის თანამშრომელი და სამხრეთ კაროლინას შტატის კლემონსის ბიოლოგიური ფაკულტეტის ადიუნკტ-პროფესორი:

 ”გამა-გამოსხივების მელანინთან ურთიერთქმედების შესწავლაზე მუშაობა, როდესაც პიგმენტი თვითაღდგენას ახერხებს, მომავალში მასალათა შექმნის იმედს იძლევა, რომლებიც რადიაციისაგან სრულიად განხვავებული მეთოდებით დაგვიცავენ. პერსპექტივაში კი თითქმის მუდმივი ელექტროენერგიის წყაროები გახდებიან, რადიაციის გარდაქმნით ელექტრულ დენად.

 გემრიელი რადიაცია

 ობის ”წამება” ბევრ ლაბორატორიაში მიმდინარეობდა, როგორც ჩანს, აღიარებითი ჩვენებაც გამოსძალეს. 2011 წელს, ჟურნალ Bioelectrochemistry-ში დაიწერა – ”გამა-გამოსხივება მელანინთან ურიერთქმედებს, მისი ჟანგვა-აღდგენითი პოტენციალის შეცვლით, და ელექტრულ დენს წარმოქნის. სოკო რადიაციის ენერგიას იყენებს, თუმცა ამ დროს მიმავალი მოლეკულური პროცესების დეტალები ჯერჯერობით ბოლომდე გარკველი არ არის.

 ვარსკვლავებისკენ

 თუ ეს დასკვნები დამტკიცდება, ფუნდამენტური ბიოლოგიის, რადიოქიმიის, მასალათმცოდნეობის გარდა, ამას ისეთი დარგის შესახებ შეუძლია ჩვენი წარმოდგენების გადატრიალება, როგორიც შორეული კოსმოსური მოგზაურობებია.

 ეს აღმოჩენა ხომ მაღალგანვითარებული სიცოცხლის გაჩენისათვის საჭირო წინაპირობების სიიდან ისეთ გაგებას ამოშლის, როგორიც სიცოცხლისთვის თავსებად ზონაში ყოფნაა.

 სერიოზული ეჭვები ამ ასპექტებთან დაკავშირებით უკვე დიდი ხანია ჩნდება, განსაკუთრებით, ეკოსისტემების აღმოჩენის მერე ”შავ მწეველებთან” – ჰიდროთერმულ წყაროებთან ოკეანის ფსკერზე. უკუნეთ სიბნელეში ფოტოსინთეზი წარმოუდგენელია, იქაური ბაქტერიები ქიმიურ სინთეზს ახორციელებენ. ენერგიის წყაროდან ამოტყორცნილი ელემენტების, მაგალითად, გოგირდწყალბადის დაჟანგვით იღებენ. სწორედ ასეთი ეკოსისტემები უნდა ვეძებოთ იუპიტერის თანამგზავრ ევროპას ოკეანეებში.

 თუმცა, ქიმიოსინთეზის შეზღუდულობა აშკარაა: ქიმიურ საწვავს (ისეთ უგემურსაც კი, როგორიც გოგორდწყალბადია) სწრაფად ამოწურვის უსიამოვნო განსაკუთრებულობა გააჩნია – ზოგჯერ გაცილებით სწრაფი, სანამ საწყალი არსებები ევოლუციონირებასა და კომუნიზმის გამოგონებას შეძლებენ, ელექტრიფიკაციას ან რაკეტებს მაინც, რათა გაქცევა მოასწრონ, სანამ არ არის გვიან. ჰიდროთერმული წყაროებისთვის ვულკანური აქტიურობაა საჭირო, რომელიც ხშირ შემთხვეავში არც არის: ევროპაზე ის უნდა იყოს, ხოლო მარსზე – არა. რადიაცია კი პლანეტის აუცილებლობას საერთოდაც არ საჭიროებს! ის ყველგანაა.

 ცოცხალი ხომალდები

 ასეთ განსჯას, ”ცოცხალი ხომალდის” კონცეფციამდე მივყავართ. ფანტასტიკური ჟანრის ერთ-ერთ სერიალში ასეთი მიდგომის უპირატესობა არის ნაჩვენები, კერძოდ, თვითაღდგენისა და გამრავლების უნარი. როგორც ვხედავთ, ბუნებამ ნაბიჯები სწორი მიმართულებით უკვე გადადგა. ამ სოკოების უჯრედები ქიტინის გარსით არიან აღჭურვილნი, რაც, გამრჯე ხელებში მოხვედრისას, საუკეთესო სტრუქტურული მასალაა.

 მომავლის ასტრონავტებს სამშენებლო მასალა ექნებათ, რომელსაც დაზიანების მერე საკუთარი თავის აღდგენა შეუძლია, სპორებით გამრავლებით, კოსმოსური ნაგვისგან ახალი სექციების აშენებით უშუალოდ ფრენის დროს, ასევე, საკვებით ეკიპაჟის მომარაგებაც (თუ წარმოებული ბიომასის ნაწილი საკვებად ვარგისი იქნება). ობი საკუთარ თავზე სამედიცინო ფუნქციებსაც აიღებს, ბუნებრივი ანტიბაქტერიული აქტიურობის ხარჯზე – ეს კი სულაც არ არის ზედმეტი, თუ უახლოესი აფთიაქი რამდენიმე სინათლის წლის იქეთაა! ოღონდ, ასეთი ხომალდის მეთაური იქნება კი ადამიანი..? თუ, ევოლუციონირებეული ობი, რომლის მიცელიუმში, ჯერჯერობით, კოსმოსის დამპყრობლის ჩანასახს სძინავს? ( ყველაზე ამტანი ხავსზე; ცოცხალი ორგანიზმები ღია კოსმოსში).