ელვა კოსმოსში ანტინაწილაკებს ასხივებს

 არც თუ ისე დიდი ხნის წინ, მეცნიერებმა აღმოაჩინეს, რომ ჭექაქუხილის დროს დედამიწის ატმოსფეროში ხდება მოვლენები, რომლებიც კოსმოსის სიღრმეებში მომხდარ პროცესებს ჰგავს(ილუსტრაცია Flight Center/J. Dwyer, Florida Inst. of Technology).

 გაირკვა, რომ ელვა ანტიმატერიის უწვრილეს ნაკადებს წარმოშობს, რომლებიც შემდეგ უზარმაზარ სიმაღლეებამდე ვრცელდება. ეს აღმოჩენა იყო მშვენიერი გაგრძელება ჯერ კიდევ 17 წლის წინანდელი თემისა, როცა მეცნიერებმა გაიგეს, რომ ელვას გამა ანთებების გენერირება შეუძლია.

 ელვა აღმოჩნდა ყველაზე მძლავრი ბუნებრივი ამაჩქარებელი დედამიწაზე. ზოგიერთ ელერტქონს ის თითქმის სინათლის სხივის სიჩქარემდე აჩქარებს. ელექტრონები კი ჰაერის ატომებს ეჯახება და მაღალენერგიულ გამა სხივებს წარმოქმნის, რომელთაც ორბიტული თანამგზავრები აფიქსირებს(ილუსტრაცია NASA, Robert Kilgore).

 ევროპელმა მკვლევარებმა აღმოაჩინეს, რომ ჭექაქუხილის დროს, დედამიწის ზედაპირიდან 40 კმ. სიმაღლეზე, შესაძლებელია ელემენტარული ნაწილაკების ბუნებრივი ამაჩქარებელი წარმოიქმნას.

ელვას თანმხლები მოვლენა ”სპრაიტი”

 თუ ჭექაქუხილი მაღალენერგიული ნაწილაკების ატმოსფეროში შემოჭრას(კოსმოსური სხივები) დაემთხვა, ბუნება ქმნის პირობებს გიგანტური ბუნებრივი ამაჩქარებლის ფორმირებისათვის ღრუბლების ზემოდან.

 კოსმოსური სხივები, ელექტრონებს ჰაერის მოლეკულებიდან აძევებენ, ეს ელექტრონები კი ამ დროს მომხდარი განმუხტვის შედეგად წარმოქმნილი ელექტრული ველის ზემოქმედებით ჩქარდება. შედეგად, წარმოქმნილი ელექტრონების აჩქარებული კონა ზედა ფენებში მეორად სუსტ ნათებას -”სპრაიტს” იწვევს, რომელსაც კოსმოსიდან ამჩნევდნენ ასტრონავტები.

 ატმოსფერული გამა-ანთებები 0,2 დან 3,5 მილიწამამდე გრძელდება. ამ კომპიუტერულ მოდელზე ნაჩვენებია 0,2 მილიწამის “ასაკის” ანთება, რომელიც 15 კმ. სიმაღლეზე გაჩნდა. ყვითელი ფერით აღნიშნულია რელატივისტური(სინათლის სხივის სიჩქარით მოძრავი ნაწილაკები) ელექტრონები, ნარინჯისფრად – გამა გამოსხივება (ილუსტრაცია Goddard Space Flight Center/J. Dwyer, Florida Inst. of Technology).

 პირველადი ელექტრონების “შადრევნები” შტორმული ღრუბლებიდან, გაფართოებული ნაკადებით მიისწრაფიან ზევით, მაგრამ კოსმოსურ აპარატებამდე ვერ აღწევენ, ასე რომ ამ პროცესის დაფიქსირება გამართლებაზეა დამოკიდებული(NASA).

 ატმოსფერული გამა ანთება დაწყებიდან 1,4 მილიწამში – გამა კვანტები უკვე კოსმოსში აღწევენ. ელექტრონებიც ზევით მიისწრაფიან, ოღონდ უფრო შეკრული ნაკადით, ჰორიზონტის მიმართ კუთხით მოძრაობენ, დედამიწის მაგნიტური ველის ძალწირის გასწვრივ. ამ სურათზე უკვე პოზიტრონების(ელექტრონის ანტინაწილაკი) დანახვაც შეიძლება(მწვანე), ისინიც მაღლა მოძრაობენ და შემდეგ ჰორიზონტს იქეთ გადადიან.

 როგორი იყო იგივე  ანთება 1,98 მილიწამის მერე შეგიძლიათ პირველ ილუსტრაციაზე ნახოთ(Goddard Space Flight Center/J. Dwyer, Florida Inst. of Technology).

 ფერმის სახელობის ორბიტული ტელესკოპის პოზიცია, როცა მან ანტინაწილაკების ნაკადი ზამბიის თავზე მიმდინარე შტორმში დააფიქსირა. ნარინჯისფრად გამოსახულია ანთება, ყვითლად – თანამგზავრის ადგილი ეგვიპტის თავზე, ცისფრად – დედამიწის მაგნიტური ველის ძალწირი. სწორედ ამ ძალწირმა გადახარა ზამბიის თავზე წარმოქმნილი ნაწილაკების ნაკადი, ეგვიპტის თავზე მდებარე ფერმის სახელობის თანამგზავრისკენ(ილუსტრაცია NASA/Goddard Space Flight Center).

Leave a Reply

თქვენი ელფოსტის მისამართი გამოქვეყნებული არ იყო. აუცილებელი ველები მონიშნულია *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.