Posted by განახლდა: 09/07/2026
მეცნიერებმა შორეული ზეახალი ვარსკვლავისგან უჩვეულო რადიოსიგნალი დააფიქსირეს, რამაც პირველად მოგვცა მაგნიტარის – ულტრამკვრივი ნეიტრონული ვარსკვლავის კოლოსალური მაგნიტური ველით – დაბადების პირდაპირი მტკიცებულება. ეს აღმოჩენა ადასტურებს ძველ ჰიპოთეზას, რომ სწორედ ეს კოსმოსური ობიექტები წარმოადგენენ „ძრავებს“ სამყაროს ყველაზე მძლავრი და კაშკაშა აფეთქებებისთვის, ანუ ზეელვარე ზეახალი ვარსკვლავებისთვის (nature.com).
ზეელვარე ზეახალი ვარსკვლავები დიდი ხანია გამოცანას წარმოადგენს, რადგან ისინი ჩვეულებრივ მომაკვდავ ვარსკვლავებზე მინიმუმ 10-ჯერ ელვარედ ფეთქდება და ამ ნათებას ანომალიურად დიდხანს ინარჩუნებენ.
ჯერ კიდევ 2010 წელს, მეცნიერებმა თეორიულად ივარაუდეს, რომ ასეთი აფეთქების ცენტრში, ძალიან სწრაფად მბრუნავი, ზემკვრივი, 16 კილომეტრამდე დიამეტრის მქონე ბირთვი წარმოიქმნება, რომლის მაგნიტური ველის დაძაბულობა ასობით ტრილიონჯერ აღემატება დედამიწისას. წამში 1000-ზე მეტი ბრუნით ეს „მაგნიტი“ დამუხტულ ნაწილაკებს აჩქარებს (ენერგიას გადასცემს) და აფეთქების შედეგად გაფანტულ კოსმოსურ მტვერს შიგნიდან აცხელებს (ზეახალი ვარსკვლავი).
დღემდე ეს მხოლოდ ლამაზ მათემატიკურ ჰიპოთეზად რჩებოდა, რადგან ვარსკვლავური ნარჩენების სქელი ფენების მიღმა ჩახედვა შეუძლებელი იყო. თუმცა, დედამიწიდან მილიარდი სინათლის წლის მანძილზე მდებარე ზეახალი ვარსკვლავის, SN 2024afav-ის დაკვირვებისას, ტელესკოპებმა კაშკაშის უცნაური რყევები დააფიქსირეს.
კვლევის მთავარმა ავტორმა, ჯოზეფ ფარახმა, კალიფორნიის უნივერსიტეტიდან, თავის კოლეგებთან ერთად შენიშნა, რომ ვარსკვლავის თანდათანობითი ჩაქრობის ნაცვლად, მან ოთხი თანმიმდევრული პულსაცია გამოსცა. მათ შორის ინტერვალები სწრაფად მცირდებოდა, ხოლო ვარსკვლავის სინათლის პულსაციები მუდმივად იზრდებოდა.
ამ ფენომენის ახსნა მეცნიერებმა მხოლოდ აინშტაინის ზოგადი ფარდობითობის თეორიის დახმარებით შეძლეს. კოლოსალური გრავიტაციის გამო, ახალშობილმა მაგნიტარმა სივრცე-დროის ქსოვილი თან გაიყოლა და ნაწილობრივ გაფანტული ნივთიერების აკრეციულ დისკოს ბზრიალასავით რხევა აიძულა (პრეცესია ლენზე-თირინგის ეფექტი). ეს რხევადი დისკო კოსმოსური შუქურასავით მუშაობდა: ის მონაცვლეობით ფარავდა და ირეკლავდა ვარსკვლავის შუქს, ხოლო ნივთიერების შიგნით ვარდნის პარალელურად, რხევები გახშირდა, რამაც აფეთქებებს შორის ინტერვალების ზვავისებრი შემცირება გამოიწვია (დეფორმირებული დრო-სივრცე პულსარს მალავს).
მკვლევართა გათვლებით, ახალშობილი ობიექტი ერთ ბრუნს სულ რაღაც 4,2 მილიწამში ასრულებს (!!!). ეს ისტორიაში პირველი შემთხვევაა, როდესაც ზეახალი ვარსკვლავის აფეთქების მექანიკის ასახსნელად ზოგადი ფარდობითობის თეორია იქნა გამოყენებული. აღმოჩენამ არა მხოლოდ დაადასტურა მომაკვდავ ვარსკვლავებში „ფარული მექანიზმების“ არსებობა, არამედ ასტრონომებს მისცა მკაფიო ორიენტირი მთელ სამყაროში სხვა ახალშობილი მაგნიტარების მოსაძებნად (სხვა ტიპის ზეელვარე ზეახალი).