Posted by განახლდა: 21/09/2026
…ეს ციტატა კიდევ ერთხელ გვიჩვენებს, რომ აინშტაინი, 1930 წლის სტატიიდან ერთი ათწლეულის გასვლის შემდეგაც ერთგული რჩება „კოსმოსური რელიგიის“ იდეისა, რომელიც ძალზე შორს დგას მისი დროის ძირითადი რელიგიების კანონებისგან. აინშტაინი მტკიცედ წამს, რომ ბუნებაში წესრიგი სუფევს. სწორედ ეს არის მისი კონცეფციის არსი. წესრიგი პირველ ყოვლისა იმაში ვლინდება, რომ ყოველ მოვლენას საკუთარი მიზეზი გააჩნია. მიზეზისა და ბუნების კანონების ცოდნით ჩვენ საკმაოდ ზუსტად შეგვიძლია ვიწინასწარმეტყველოთ, როგორ განვითარდება მოვლენა მომავალში. და თუკი ჩვენ ჯერ კიდევ არ შეგვიძლია ამინდის ზუსტად პროგნოზირება რამდენიმე დღით ადრე, ეს ბუნებაში წესრიგის არარსებობის გამო კი არა, არამედ მოქმედ ფაქტორთა მრავალფეროვნების გამოა. აინშტაინი უსვამს ხაზს: „რაც უფრო მეტად იჟღინთება ადამიანი ყველა მოვლენის წესრიგობრივი რეგულარობით, მით უფრო მტკიცეა მისი რწმენა, რომ მიზეზთა წესრიგობრივი რეგულარობის გარდა არაფერი არსებობს. მისთვის არ არსებობს არც ადამიანის ბატონობა და არც ღვთაების ბატონობა, როგორც ბუნების მოვლენების დამოუკიდებელი მიზეზები“.
„მინდა შევიცნო მისი ზრახვები“
ამ რწმენის გამო, რომ სამყარო შესაცნობად არის შექმნილი და ყოველ ფიზიკურ მოვლენას ჩვენი გონებისთვის ხელმისაწვდომი მიზეზი აქვს, აინშტაინს შეხედულებები გაეყო კვანტურ მექანიკაზე ნილს ბორთან და ამ მეცნიერების კოპენჰაგენური ინტერპრეტაციის სხვა მომხრეებთან. ობიექტური რეალობის არსებობის პრობლემისადმი მიდგომების განხილვა ცალკე ნაშრომს იმსახურებს, აქ კი ჩვენ მხოლოდ ხაზს გავუსვამთ აინშტაინის პოზიციის აშკარა კავშირს იუდაიზმში სამყაროს შექმნის შესახებ რელიგიურ წარმოდგენებთან, რომლებიც შემდგომში ქრისტიანობამაც მიიღო. ამ წარმოდგენებს აინშტაინი ჯერ კიდევ ბავშვობაში გაეცნო, ხოლო ზრდასრული გახდა რა, ისინი თავის კოსმოსურ რელიგიად აქცია, რომლის არსიც მან მეგობრისადმი, მორის સોलोვინისადმი 1951 წლის 1 იანვრის წერილში გამოხატა: „ვერ ვპოულობ უკეთეს გამოთქმას, ვიდრე „რელიგია“, რეალობის რაციონალური ბუნებისადმი რწმენის აღსანიშნავად, ყოველ შემთხვევაში იმ ნაწილისა, რომელიც ადამიანურ ცნობიერებასთან არის ხელმისაწვდომი“.
მსგავსი სულისკვეთებით გამოითქვამდა აინშტაინი მოგვიანებითაც და პრაქტიკულად არ იცვლიდა აზრს სიცოცხლის ბოლომდე. აი მაგალითი, რომელიც აღებულია მწერალ მარვინ მაგალენერისადმი (Marvin Magalener) მიწერილი 1947 წლის 26 აპრილის წერილიდან: „მე მგონია, რომ პიროვნული ღმერთის იდეა ისეთი ანთროპომორფული კონცეფციაა, რომლის სერიოზულად აღქმაც არ შემიძლია. მე ასევე ვგრძნობ, რომ არ შემიძლია წარმოვიდგინო ნება ან მიზანი ადამიანური სფეროს მიღმა. ჩემი შეხედულებები ახლოს დგას სპინოზას შეხედულებებთან: სილამაზით აღტაცება და წესრიგისა და ჰარმონიის ლოგიკური სიმარტივის რწმენა, რომელსაც ჩვენ თავმდაბლად ვაცნობიერებთ ჩვენი არასრულყოფილების ზომით. მე მწამს, რომ ჩვენ უნდა დაკმაყოფილებული ვიყოთ არასრულყოფილი ცოდნითა და გაგებით და ფასეულობებსა და მორალურ ვალდებულებებს ვუყუროთ როგორც წმინდად ადამიანურ პრობლემებზე — ყველა ადამიანურ პრობლემას შორის ყველაზე მნიშვნელოვანზე“.
მოკლე შენიშვნაში „რელიგია და მეცნიერება: შეუთავსებელნი არიან?“, რომელიც 1948 წელს გამოქვეყნდა, აინშტაინი უარყოფითად პასუხობს სათაურში დასმულ კითხვას. რელიგია არ უნდა ჩაერიოს მეცნიერების სფეროში, მისი ამოცანაა ადამიანების აღზრდა ადამიანური ძმობისა და თანამშრომლობის სულისკვეთებით. საზოგადოების მდგომარეობიდან გამომდინარე როგორც აინშტაინის დროს, ისე ჩვენს ეპოქაშიც, ეს ამოცანა ჯერ კიდევ ძალიან შორს არის შესრულებისგან, მაგრამ აინშტაინს წამს, რომ მისი გადაწყვეტა შესაძლებელია. ხოლო რელიგიის გავლენას მეცნიერებაზე იგი იმაში ხედავს: „მიუხედავად იმისა, რომ მართალია, სამეცნიერო შედეგები სრულიად დამოუკიდებელია რელიგიური ან მორალური მოსაზრებებისგან, ყველა ის ადამიანი, რომელთა წინაშეც ვალდებულნი ვართ მეცნიერების დიდი შემოქმედებითი მიღწევებით, გამსჭვალული იყო ჭეშმარიტად რელიგიური რწმენით იმისა, რომ ჩვენი სამყარო არის რაღაც სრულყოფილი და ექვემდებარება ჩვენს მისწრაფებას რაციონალური შეცნობისკენ. ეს რწმენა რომ არ ყოფილიყო ასე ძლიერ ემოციური და ცოდნის მაძიებლები რომ არ ყოფილიყვნენ შთაგონებულნი სპინოზას “Amor Dei Intellectualis”-ით, ისინი ძნელად თუ იქნებოდნენ מסוגელნი იმ დაუღალავი ერთგულებისა, რომელიც ერთადერთი აძლევს ადამიანს საშუალებას მიაღწიოს თავის უდიდეს მიღწევებს“.
თავისი „რელიგიურობის“ შესახებ ალბერტ აინშტაინმა გამომსახველად თქვა მოკლე სიტყვაში, რომელსაც მან „ჩემი მრწამსი“ უწოდა. სიტყვა ჩაწერილი იყო გერმანული „ადამიანის უფლებათა ლიგის“ მიერ ფონოგრაფიულ ფირფიტაზე 1932 წლის გაზაფხულზე; ომის შემდეგ ის მოძებნა და მეცნიერის მიერ წარმოთქმული ტექსტი ჩაწერა გერმანელმა ისტორიკოსმა ფრიდრიხ ჰერნეკმა.
აინშტაინის ამ სიტყვის საბოლოო აბზაცი ზეიმით ჟღერს: „ყველაზე მშვენიერი და ღრმა განცდა, რომელიც ადამიანის წილხვედრია, არის საიდუმლოების შეგრძნება. ის ძევს რელიგიისა და ხელოვნებასა და მეცნიერებაში ყველა ყველაზე ღრმა ტენდენციის საფუძველში. ის, ვინც არ განუცდია ეს შეგრძნება, ჩემთვის თუ არა მკვდარი, ყოველ შემთხვევაში ბრმა მაინც არის. უნარი აღიქვა ის ჩვენი გონებისთვის გაუგებარი, რაც დამალულია უშუალო განცდების ქვეშ, რომელთა სილამაზე და სრულყოფილება ჩვენამდე მხოლოდ ირიბი სუსტი გამოძახილის სახით აღწევს — ეს არის კიდეც რელიგიურობა. ამ აზრით მე რელიგიური ვარ. მე ვკმაყოფილდები იმით, რომ გაოცებით ვსვამ ვარაუდებს ამ საიდუმლოებების გარშემო და თავმდაბლად ვცდილობ გონებაში შევქმნა სრულებით არასრული სურათი მთელი არსის სრულყოფილი სტრუქტურისა“.
აინშტაინი მიტიკოსი არ ყოფილა, მაგრამ არც ათეისტი შეიძლებოდა მას ეწოდოს. მისი გამოსვლების მიხედვით საპირისპირო აზრი ყალიბდებოდა. მოხსენებაში მეცნიერის ასი წლის იუბილესთან დაკავშირებით გამართულ ზეიმზე შვეიცარიელმა მწერალმა ფრიდრიხ დიურენმატმა განაცხადა: „აინშტაინი ისე ხშირად საუბრობდა ღმერთზე, რომ მე აი-აი და დავფქრდები, ნუთუ ის გადაცმული თეოლოგი იყო“.
აინშტაინის გარდაცვალებიდან რამდენიმე თვის შემდეგ, ლონდონში გამომცემელმა ჟურნალმა The Listener („მსმენელი“) გამოაქვეყნა „საუბარი აინშტაინთან“, რომელშიც მოყვანილია მეცნიერის აზრი მისი სამეცნიერო ძიების მიზნის შესახებ: „მე მინდა ვიცოდე, როგორ შექმნა ღმერთმა ეს სამყარო. მე არ მაინტერესებს ესა თუ ის მოვლენა, რომელიმე ელემენტის სპექტრი. მე მინდა შევიცნო მისი ზრახვები, დანარჩენი ყველაფერი დეტალებია“ (trv-science.ru)…