Posted by განახლდა: 14/12/2015
კოლაიდერში(დაკ), ორ [tooltip content=”ელექტრომაგნიტური გამოსხივება უკიდურესად მცირე ტალღის სიგრძით – < 5×10−3 ნმ. ამის გამო მას ახასიათებს კარგად გამოხატული კორპუსკულარული(ნაწილაკური) და სუსტად გამოხატული ტალღური თვისებები. გამა კვანტები, მაღალი ენერგიის ფოტონებია,105 ევ-ზე მაღლა, თუმცა მკვეთრი საზღვარი მასა და რენტგენის გამოსხივებას შორის არ არსებობს. 1 – 100 კ.ევ. ენერგიაზე მათ განასხვავებენ წარმომქნელი წყაროების მიხედვით: თუ ის გამოსხივდება ბირთვული გადასვლებისას, მაშინ გამა გამოსხივებაა; თუ ელექტრონების ურთიერთქმედებებისას ან ატომურ ელექტრონულ გარსში გადასვლებისას, მაშინ რენტგენის გამოსხივებაა. ამ გამოსხივების წყაროებია: ატომური რეაქციები,ანიჰილაცია,ნეიტრალური პიონის დაშლა, მაღალი ენერგიების ელემენტარული ნაწილაკების გადახრა მაგნიტურ და ელექტრულ ველებში(სინქროტრონული გამოსხივება). გამა სხივები, α და ß სხივებისაგან განსხვავებით არ გადაიხრებიან ელმაგნიტურ ველში და ახასითებთ მაღალი შეღწევადობის უნარი ერთნაირი ენერგიებისა და სხვა თანაბარი პირობების მიუხედავად. გამა კვანტები ახდენენ ნივთიერების იონიზაციას(საშიშია ცოცხალი ორგანიზმებისთვის), ამ დროს ხდება ფოტოეფექტი, კომპტონისეული გაბნევა, ელექტრონ-პოზიტრონული წყვილების გაჩენა, ფოტობირთვული პროცესები.” url=”” ]გამა-ფოტონად[/tooltip] დაშლა აღმოაჩინეს ნაწილაკისა, რომლის მასა დაახლოებით 700 გიგაელექტრონვოლტი იყო(რა არის ელექტრონვოლტი?). ეს აღმოჩენა მეორე ჰიგსის ბოზონის არსებობაზე შეიძლება მიუთითებდეს, რომელიც სტადნარტული მოდელის(სმ) სუპერსიმეტრიული გაფართოებით არის ნავარაუდევი.
აღმოჩენის სტატისტიკური მნიშვნელობა 3 სტანდარტულ გადახრას უტოლდება(ანუ შეცდომის ალბათობა დაახლოებით 0,2 პროცენტია). ელემენტარული ნაწილაკების ფიზიკაში, აღმოჩენად ითვლება 5 სტანდარტული გადახრა(შეცდომის ალბათობით 0,00005%). ეს დაშლა კოლაბორაციებმა CMS(კომპაქტური მიუონური სოლენოიდი) და ATLAS(დაკ-ის ტოროიდალური აპარატი)-მა ერთდროულად შეამჩნია(დეტექტორი ALISE).
ოთხი დეტქროტიდან ATLAS-ი ყველაზე დიდია ზომით . სიგრძით 43 მეტრი, დიამეტრი 22 მ, წონა 7000 ტონა. ადამიანის ფიგურები ჩასმულია მასშტაბების უკეთესად აღსაქმელად.
2015 წლის 15 დეკემბერს, ცერნი კონფერენციას მოაწყობს, ოფციალურ საიტზე პირდაპირი ტრანსლაციით. ამ ინფორმაციის დადასტურება იმის მაუწყებელი იქნება, რომ ბუნებაში 700 გევ. ენერგიის მქონე სკალარული ნაწილაკი არსებობს, ხოლო მეცნიერები, სმ-ს ფარგლებს გარეთ გავიდნენ. თანამედროვე თეორიები, მაგალითად, მინიმალური სუპერსიმეტრიული სტანდარტული მოდელი(მსსმ), ასეთი ნაწილაკების არსებობას წინასწარმეტყველებს. მათ როლში, დამატებითი ჰიგსის ბოზონები გვევლინება(2012 წელს აღმოჩენილი 125 გევ. ბოზონის გარდა)(სუპერსიმეტრია(მოკლედ)).
მსსმ-ში 5 ჰიგსის ბოზონია, ხოლო ყოველ ნაწილაკს თავისი სუპერსიმეტრიული ნაწილაკი გააჩნია -სუპერპარტნიორი. მასიური ჰიგსის ბოზონის გაჩენა, ჯერ არ აღმოჩენილი, კიდევ უფრო მასიური ნაწილაკების მონაწილეობით შეიძლება ხდებოდეს. ზოგიერთი მათგანი კი სუპერსიმეტრიულ პარტნიორს შეიძლება წარმოადგენდეს, 2 ტევ-მდე მასებით(განახლებული კოლაიდერი; ამაჩქარებლების მოკლე ისტორია)