Posted by განახლდა: 23/10/2026
იწვევს თუ არა ატმოსფერული რეფრაქცია ვარსკვლავების ციმციმს?
დიახ, მაგრამ ირიბად. ვარსკვლავები ციმციმებენ, რადგან ატმოსფერული ტურბულენტობა მუდმივად ცვლის იმას, თუ როგორ გარდატყდება მათი სინათლე. ეს არ არის ის ატმოსფერული რეფრაქცია, რომელიც ობიექტების ხილულ მდებარეობას ცვლის (რატომ ციმციმებენ ვარსკვლავები?).
ხდის თუ არა ატმოსფერული რეფრაქცია მზეს უფრო დიდს?
არა. ჩვეულებრივ, ატმოსფერული რეფრაქცია მზეს ოდნავ აბრტყელებს და არა ზრდის. ქვედა კიდე ზევით უფრო ძლიერად იწევა, ვიდრე ზედა.
შეუძლია თუ არა ატმოსფერულ რეფრაქციას ჰორიზონტს ქვემოთ მდებარე ობიექტი ხილული გახადოს?
დიახ. რეფრაქციას შეუძლია გეომეტრიულად ჰორიზონტს ქვემოთ მყოფი ობიექტის სინათლე გაამრუდოს და დამკვირვებლისკენ მიმართოს ის. ამიტომ მზე გარკვეული დროის განმავლობაში რჩება ხილული მას შემდეგ, რაც ის უკვე ჰორიზონტს ქვემოთ არის ჩასული.
უფრო ძლიერია თუ არა ატმოსფერული რეფრაქცია ზამთარში?
აუცილებელი არ არის, თუმცა სხვა თანაბარ პირობებში მეტად ცივ და მკვრივ ჰაერს რეფრაქციის გაძლიერება შეუძლია. ეფექტი დამოკიდებულია ატმოსფერულ წნევაზე, ტემპერატურაზე და იმაზე, თუ როგორ იცვლება ჰაერის სიმკვრივე სიმაღლესთან ერთად. ტემპერატურის მკვეთრმა ვარდნამ და ტემპერატურულმა ინვერსიებმა ასევე შეიძლება გამოიწვიოს არაჩვეულებრივად ძლიერი რეფრაქცია.
რატომ არ ამოდის და ჩადის მზე ყოველთვის გამოთვლილ დროს?
მზის ამოსვლისა და ჩასვლის გამოთვლებისას მხედველობაში მიიღება საშუალო ატმოსფერული პირობები და სწორი ჰორიზონტი. რეალურად, ჰაერის ტემპერატურის ცვლილებები გავლენას ახდენს რეფრაქციაზე, ამიტომ დაკვირვებადი დრო შეიძლება გამოთვლილს ერთი წუთით ან მეტით განსხვავდებოდეს ღია ზღვის ჰორიზონტის პირობებშიც კი. ბორცვებმა, მთებმა და დაკვირვების ადგილის სიმაღლემ შეიძლება კიდევ უფრო დიდი სხვაობა შექმნას. ასტრონომიული აპლიკაციით დაკვირვებების დაგეგმვისას, მზად იყავით მითითებულ დრომდე რამდენიმე წუთით ადრე.
ცვლის თუ არა ატმოსფერული რეფრაქცია მზის ან მთვარის ფერს?
ატმოსფერულ რეფრაქციას შეუძლია ოდნავ განაცალკევოს ფერები, როგორც ეს მწვანე სხივის შემთხვევაშია. თუმცა, ჰორიზონტთან მზისა და მთვარის ჩვეული ნარინჯისფერი ან წითელი ფერი ძირითადად ატმოსფერული გაბნევით და არა რეფრაქციით არის გამოწვეული. როდესაც მზის ან მთვარის სინათლე გადის ატმოსფეროს შედარებით სქელ ფენას, მოკლე ტალღები უფრო ძლიერად იფანტება და დარჩენილ სინათლეში თბილი ტონალობები ჭარბობს (თინდალის ეფექტი).
რატომ არ ქრება მთვარე სრული დაბნელების დროს?
მთვარის სრული დაბნელების დროს დედამიწა ფარავს მზის პირდაპირ სინათლეს, რომელიც მთვარისკენ მიდის. თუმცა, დედამიწის ატმოსფერო მზის სხივების ნაწილს ჩრდილის შიგნით გადახრის, რაც მათ საშუალებას აძლევს, მთვარის ზედაპირს მიაღწიოს. ამავდროულად, ატმოსფერული გაფანტვა შლის ცისფერი სინათლის მნიშვნელოვან ნაწილს და მთვარე მოწითალო ელფერს იძენს (სისხლიანი მთვარე და ყინულის გიგანტი).
არსებობს თუ არა ატმოსფერული რეფრაქცია კოსმოსში?
რეფრაქციისთვის საჭიროა ატმოსფერო ან სხვა გარემო, რომელშიც სინათლე შეიძლება გარდატყდეს. კოსმოსურ ვაკუუმში ატმოსფერული რეფრაქცია არ არსებობს. თუმცა, სინათლეს შეუძლია შეიცვალოს მიმართულება გრავიტაციის ზემოქმედებით – ეს სრულიად სხვა მოვლენაა, რომელსაც გრავიტაციული ლინზირება ეწოდება.
ადასტურებს თუ არა ატმოსფერული რეფრაქცია ბრტყელი დედამიწის თეორიას?
არა. ბრტყელი დედამიწის ზოგიერთი მომხრე ამტკიცებს, რომ ატმოსფერული რეფრაქცია ხსნის შორეული ობიექტების ჰორიზონტს მიღმა გაქრობას ან მზის ხილულ ჩასვლას. თუმცა, ასეთი ახსნა არ შეესაბამება იმას, თუ როგორ გარდატყდება სინათლე რეალურად დედამიწის ატმოსფეროში. რეფრაქციას შეუძლია შეცვალოს ობიექტების ხილული მდებარეობა, მაგრამ ის არ აუქმებს დედამიწის სიმრუდეს (რა მოხდებოდა, დედამიწა ბრტყელი რომ იყოს, როგორც ზოგიერთი ადამიანის ტვინი?).
ატმოსფერული რეფრაქცია არის მცირე, მაგრამ მნიშვნელოვანი ეფექტი, რომელიც ცაში ობიექტების იერსახეს ცვლის. ის ზემოთ წევს ციური ობიექტების ხილულ გამოსახულებებს მათი ჭეშმარიტი გეომეტრიული მდებარეობის მიმართ, აბრტყელებს მზეს და მთვარეს ჰორიზონტთან და ოდნავ ახანგრძლივებს დღის სინათლეს. განსაკუთრებულ პირობებში ის შთამბეჭდავ ოპტიკურ მოვლენებსაც ქმნის, როგორიცაა, მაგალითად, მწვანე სხივი (მთვარის ილუზია; რატომ არის მთვარე ფოტოზე ასეთი პატარა, მიუხედავად იმისა, რომ შეუიარაღებელი თვალით უზარმაზარი ჩანს?).