ეგზოპლანეტა გიგანტური რგოლებით

განახლდა: 20/11/2026

 რგოლებიანი სატურნი ყველაზე ცნობადი კოსმოსური ობიექტია. Astrophysical Journal-ში გამოქვეყნებული პუბლიკაციის მიხედვით, ნიდერლანდელმა ასტრონომებმა (ლეიდენის ობსერვატორია) სატურნის კონკურენტი აღმოაჩინეს, რომლის რგოლების სისტემა დაახლოებით 120 მილიონი კილომეტრის მასშტაბისაა – სატურნისაზე გაცილებით დიდი.

 ეგზოპლანეტის სახელია J1407b, ხოლო ვარსკვლავისა, რომლის გარშემოც ის ბრუნავს – J1407. იუპიტერის 10–40 მასის მქონე ეს ობიექტი საკმაოდ უჩვეულოა – ის შეიძლება ყავისფერი ჯუჯა აღმოჩნდეს, არშემდგარი ვარსკვლავი, რომელსაც თერმობირთვული რეაქციის სრულფასოვნად წამოსაწყებად საკმარისი მასა არ ეყო.

 ამ სისტემაზე დაკვირვება იგივე ტრანზიტული მეთოდით ხდებოდა, რომელსაც სახელგანთქმული „კეპლერი“ იყენებს (თავად დაბნელება კი SuperWASP-ის მონაცემებში დაფიქსირდა). „ვარსკვლავის დაბნელება რამდენიმე კვირა გრძელდებოდა, თუმცა ამ დროის განმავლობაში ათეულობით წუთის ხანგრძლივობის მკვეთრი ცვლილებებიც ხდებოდა. მოგვიანებით, ელვარების ცვლილებებზე დაკვირვებით მიღებულ მონაცემებზე დაყრდნობით, დეტალური მოდელი შევადგინეთ და გავარკვიეთ, რომ ეს მოვლენა რგოლების მიკროსტრუქტურის არსებობას ასახავდა, რომელიც J1407b-ს შემოფარგლავს“ – ამბობს მეთიუ კენუორთი (ლეიდენის ობსერვატორია).

 J1407b-ს რგოლებში არსებული შუალედები იმ პროცესებს ჰგავს, რომლებიც დისკოებში თანამგზავრების ჩამოყალიბებისას მიმდინარეობს. ერთ დროს ამ შუალედების შემავსებელი მატერია თანამგზავრების სახით შეგროვდა, რომლებიც ახლაც J1407b-ს გარშემო ბრუნავენ. მეცნიერთა გამოთვლებით, ამ თანამგზავრებიდან ყველაზე დიდის ზომა მარსის ან დედამიწის ტოლი შეიძლება აღმოჩნდეს.

 გარკვეულ ტალღის სიგრძეებში, განსაკუთრებით ინფრაწითელ, სუბმილიმეტრულ ან არეკლილი სინათლის დიაპაზონში, რგოლების ჯამური სიკაშკაშე შეიძლება ათობითჯერ აღემატებოდეს თავად ცენტრალური პლანეტის სიკაშკაშეს. ეს რამდენიმე მიზეზით შეიძლება აიხსნას.

 პირველი მიზეზი რგოლების უზარმაზარი ფართობი და არეკვლის უნარი, ანუ ალბედოა. წყლის ყინული ოპტიკურ და ზოგიერთ ინფრაწითელ დიაპაზონში კარგად ირეკლავს სინათლეს, ხოლო თუ რგოლთა სისტემა ძალიან ფართოა და მრავალრიცხოვანი ყინულოვანი ნაწილაკებისგან შედგება, მათი ჯამური ამრეკლავი ან გამომსხივებელი ფართობი თავად პლანეტის დისკოს ფართობს მნიშვნელოვნად აჭარბებს.

 მეორე ფაქტორი პლანეტის ტეპმერატურასა და რგოლების სითბურ ან არეკლილ სიგნალს უკავშირდება. თუ პლანეტა შედარებით ცივია ან კონკრეტულ დიაპაზონში მისი საკუთარი სითბური გამოსხივება სუსტია, ხოლო რგოლები ეფექტურად ირეკლავენ ვარსკვლავის სინათლეს ან თბებიან ვარსკვლავისა და პლანეტის გამოსხივებით, კონკრეტულ ფილტრებში რგოლები პლანეტაზე მკვეთრად კაშკაშა ჩანს.

 ამას უდიდესი დაკვირვებითი მნიშვნელობაც აქვს. ასეთი კონტრასტი ასტრონომებს ეხმარება რგოლების არსებობისა და სტრუქტურის დაფიქსირებაში იქაც კი, სადაც თავად ეგზოპლანეტის პირდაპირი დანახვა რთულია – რგოლები ერთგვარ „ფარად“ ან კაშკაშა მარკერად იქცევა და პლანეტის ფორმირების ისტორიაზე, მაგალითად, თანამგზავრების დაშლაზე ან პროტოპლანეტურ მატერიაზე მიანიშნებს (როგორ ეძებდნენ ეგზოპლანეტებს).

Leave a Reply

თქვენი ელფოსტის მისამართი გამოქვეყნებული არ იყო. აუცილებელი ველები მონიშნულია *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.