Posted by განახლდა: 27/11/2015
2015 წელს, ფრანგმა პლანეტოლოგებმა მთვარის ორბიტის ეკლიპტიკის მიმართ ანომალური დახრილობა შეისწავლეს. ეკლიპტიკა ეწოდება წარმოსახვით სიბრტყეს, რომელშიც დედამიწა მზის გარშემო მოძრაობს. მთვარის ორბიტა ამ სიბრტყის მიმართ დაახლოებით 5,1°-ით არის დახრილი.
მეცნიერთა შორის ფართოდ გავრცელებული თეორიის მიხედვით, მთვარე ახალგაზრდა დედამიწისა და მარსის ზომის პროტოპლანეტის გიგანტური შეჯახების შედეგად წარმოიქმნა. ამ შეჯახებამ დედამიწის გარშემო ორბიტაზე ნამსხვრევების გაფანტვა გამოიწვია, რომლებიც შემდგომში გაერთიანდა და მთვარე წარმოქმნა.
ამ მოდელის ერთ-ერთი პრობლემა ის არის, რომ შეჯახების შემდეგ წარმოქმნილ მთვარეს თავდაპირველად დედამიწის ეკვატორთან ახლოს მდებარე, თითქმის არადახრილი ორბიტა უნდა ჰქონოდა. ამიტომ დღევანდელი დაახლოებით 5,1°-იანი დახრილობის წარმოშობის ახსნა მნიშვნელოვანი სამეცნიერო ამოცანაა.
2015 წელს, კავე პახლევანმა და ალესანდრო მორბიდელიმ, Nature-ში გამოქვეყნებულ კვლევაში შემოგვთავაზეს ამ პრობლემის ერთ-ერთი შესაძლო ახსნა. მათი მოდელის მიხედვით, მთვარის ორბიტის დახრილობაზე გავლენა მოახდინა დედამიწის გარშემო არსებული და დედამიწის ორბიტის გადამკვეთი მცირე სხეულების გრავიტაციულმა ზემოქმედებამ.
მოდელირების მიხედვით, დედამიწისა და მთვარის ჩამოყალიბების შემდგომ პერიოდში მზის სისტემის შიდა ნაწილში ჯერ კიდევ არსებობდა დიდი რაოდენობით პლანეტური ნამსხვრევები და მცირე სხეულები. მათი განმეორებითი მოახლოებები დედამიწასთან და მთვარესთან დროთა განმავლობაში მთვარის ორბიტის დახრილობის გაზრდას იწვევდა.
ამ სცენარის მიხედვით, მოგვიანებით დამატებული მატერიის საერთო რაოდენობა დედამიწის მასის დაახლოებით 0,75–1,5%-ს შეადგენდა. ამგვარმა გვიანდელმა მატერიის დამატებამ შესაძლოა მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა როგორც დედამიწის ზედა ფენების შემადგენლობის, ისე მთვარის ორბიტული მდგომარეობის ჩამოყალიბებაში.
მთვარის ორბიტის დახრილობის წარმოშობის საკითხი, თუმცა, საბოლოოდ გადაწყვეტილი არ არის. სხვა კვლევებმა გვიჩვენა, რომ მისი დღევანდელი დახრილობა შესაძლოა ადრეული დედამიწის სწრაფ ბრუნვას, დედამიწის ღერძის ძლიერ დახრასა და მზის გრავიტაციულ ზემოქმედებასაც უკავშირდებოდეს.
ამრიგად, მთვარის წარმოშობის ჰიპოთეზა გიგანტური შეჯახების შესახებ კვლავ ერთ-ერთ მთავარ მოდელად რჩება, თუმცა ამ მოდელში მთვარის დღევანდელი, დაახლოებით 5,1°-იანი ორბიტული დახრილობის წარმოშობის საკითხი ბოლომდე დადგენილი არ არის. მეცნიერები რამდენიმე განსხვავებულ მექანიზმს განიხილავენ, რომელთა საშუალებითაც მთვარის თავდაპირველი თითქმის ეკვატორული ორბიტა დროთა განმავლობაში დღევანდელ მდგომარეობამდე შეიძლებოდა შეცვლილიყო (ჰიპოთეზა გიგანტური შეჯახების შესახებ).