როგორ მუშაობს ტელესკოპი

 ტელესკოპი არ ადიდებს ობიექტებს, როგორც ბევრს გონია, არამედ აგროვებს მათგან წამოსულ სინათლეს. რაც უფრო დიდია ტელესკოპის სინათლის შემკრები მთავარი ელემენტის(ლინზა ან სარკე) დიამეტრი, მით მეტ სინათლეს აგროვებს იგი.  მნიშვნელოვანია, რომ სწორედ შეგროვილი სხივების საერთო რაოდენობაზეა დამოკიდებული დანახულის დეტალიზაცის დონე, იქნება ეს შორეული ლანდშაფტი თუ სატურნის რგოლები. გადიდება, ანუ ტელესკოპის ძალაც მნიშვნელოვანი მონაცემია, თუმცა ობიექტების დეტალიზაციაზე ის დიდ გავლენას ვერ ახდენს.

 აც უფრო დიდია შუქშემკრები ელემენტი, მით მეტია გამოსახულების სიმკვეთრე და დეტალიზაცია. ადამიანის თვალიც ზუსტად ასეა მოწყობილი, თუმცა თვალის ბუნებრივი ლინზის ზომა გაცილებით მცირეა ნებისმიერი დაბალი სიმძლავრის ტელესკოპის ლინზაზე. რაიმე ობიექტიდან არეკლილი სინათლე ყველა მიმართულებით ვრცელდება, ტელესკოპი კი ამ ანარეკლს აგროვებს და ერთ წერტილში მიმართავს.

რეფრაქტორი


 არსებობს სამი ძირითადი ტიპის ტელესკოპი – ლინზიანი, სარკიანი და სარკე-ლინზიანი ტელესკოპი.

 სინათლის სხივების გარდამტეხი ტელესკოპი, ანუ რეფრაქტორი. სინათლის მთავარი შემკრები ელემენტი ამ შემთხვევაში არის ლინზა(გამადიდებელი). ლინზების დიამეტრი შეზღუდულია(ყველაზე დიდი 101სმ), რადგან სქელი ლინზა თვითონვე შთანთქავს ძალიან ბევრ სინათლეს.

 რეფლექტორი

 ყველაზე გავრცელებულია ჩაზნექილ სარკიანი ტელესკოპები, ანუ რეფლექტორები. ის პოპულარულია მოყვარულთა შორისაც, რადგან არ არის ძვირი. ეს არის ამრეკლი ტელესკოპი, მასში სინათლის შეგროვება და გამოსახულების ფორმირება ხდება ჩაზნექილი მთავარი სარკით, ხოლო მეორედი პატარა კი შეგროვილ სინათლეს თვალისკენ მიმართავს. სარკიანი ტელესკოპებით შესაძლებელია კვლევების ჩატარება ინფრაწითელ დიაპაზონშიც. ამ დიაპაზონში იმუშავებს მომავალში(2021 წ.) ჯეიმს ვების სახელობის კოსმოსური ტელესკოპიც. ეს გამოსხივება ადვილად გადის კოსმოსური ნესლეულების სქელ ფენებში და მათ უკან დამალული ობიექტების დანახვის საშუალებას გვაძლევს.

კოსმოსური ტელესკოპი ”ჯეიმს ვები”(NASA).

 ჯეიმს ვების მთავარი სარკე არ არის მთლიანი, ის მცირე სარკეებისაგან (18 ცალი) შედგება და მათი საერთო დიამეტრი 6,5 მეტრი იქნება.

რადიო ტელესკოპი

 რადიოტელესკოპის მუშაობის პრინციპიც იგივეა. თუმცა ამრეკლი რკინის ზედაპირი გაცილებით დიდია, ვიდრე ოპტიკური ტელესკოპის სარკე ან ლინზა. მსოფლიოში ყველაზე დიდი რადიო ტელესკოპის დიამეტრი 500 მეტრია(ჩინეთი), მეორე ადგილოსანი კი არესიბოს რადიო ტელესკოპი გახდა (პუარტერიკო) – 300 მეტრი.

 არესიბოს ტელესკოპი თავისი ზომის გამო, ჩამქრალი ვულკანის კრატერშია უძრავად ჩამონტაჟებული, მისი რომელიმე ობიექტისკენ მიმართვა შეუძლებელია. ის დედამიწასთან ერთად ტრიალებს და იქედან იღებს სიგნალს, საითკენაცაა მიბრუნებული იმ დროისთვის დედამიწა. (ამ ტელესკოპზე მუშაობს პროგრამა SETI-ც, არამიწიერი ცივილიზაციებისაგან გამოგზავნილი სიგნალების ძებნა).

ინტერფერომეტრი

 ბრუნვის პრობლემის გადაწყვეტა ე.წ. ინტერფერომეტრი ტელესკოპის საშუალებით მოხერხდა. ასეთი ტელესკოპი მრავალი ერთნაირი პატარა რეფლექტორისაგან შედგება, რომლებიც ერთ საერთო მიმღებთან არის მიერთებული. რეფლექტორების ზუსტ შებრუნებას კომპიუტერი აკონტროლებს.

 არსებობს აგრეთვე რენტგენის (ყველაზე ცნობილი კოსმოსური ობსერვატორია “ჩანდრა“), გამა, რელიქტური (cobe, wmap, “პლანკი“) გამოსხივებისა და ნეიტრინული(მიწისქვეშა) ობსერვატორიებიც. ასევე, გრავიტაციული ტალღების ლაზერული ინტერფერომეტრიის ობსერვატორიები – LIGO(აშშ), VIRGO(საფრანგეთი, იტალია), KAGRA(იაპონია).

2 comments

  1. უკაცრავად დაახლოებით რამდენი ე.წ Zoomi არის საჭირო ვარსკვლავებზე დასაკვირვებლად . აი ყველა ტელესკოპს ხო აქ მაგ: 40x zoomi და ა.ს.შ . რამდენჯერ საჭიროებს გადიდებას რო დავინახო ვარსკვლავები და და ვაკვირდე მათ . ვაპირებ ყიდვას და მაინტერესებს

  2. იხილეთ საიტზე “ვიყიდო თუ არა ტელესკოპი”.

Leave a Reply

თქვენი ელფოსტის მისამართი გამოქვეყნებული არ იყო. აუცილებელი ველები მონიშნულია *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.